################################################################
### [TEXTSPLITTER CLASS] #######################################
### [Breakdown results for document Kamerbrief_water_en_Bodem] ###
################################################################

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=0
 [TITLE] = Kamerbrief_water_en_Bodem
 nativeID=0 parentID=-1 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.TITLE & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum 25 november 2022 Betreft Water en Bodem sturend Geachte voorzitter, Deze brief gaat over ons water en onze bodem. Letterlijk de basis van ons bestaan, en daarmee van groot belang voor iedereen. We willen als kabinet meer rekening houden met deze basis, bij besluiten die we nemen over de indeling van ons land. In deze brief vertellen we waarom en hoe. Water en bodem zijn van grote invloed op ons dagelijks leven. We halen ons drinkwater uit de bodem. De bodem biedt stevigheid, als fundament 

 [ALINEA-CONTENT]:
De voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal
Postbus 20018

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

aanscherpingen van bestaand beleid en andere keuzes zijn nieuw. Deze brief geeft
zo uitwerking aan de afspraak uit het coalitieakkoord om water en bodem sturend
te maken voor ruimtelijke planvorming.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Uitgangspunten
 nativeID=1 parentID=0 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
We hanteren een aantal uitgangspunten om ‘w ater en bodem sturend’ vorm te geven. Met deze uitgangspunten volgen we de adviezen van de Deltacommissaris 1 en die van de heer Remkes 2. De Deltacommissaris beveelt aan voldoende ruimte te reserveren voor waterveiligheid, te zorgen voor voldoende zoetwater, strategische grondwatervoorraden te beschermen, ruimtelijke adaptatie, meerlaagsveiligheid en transitie van het landelijk gebied. De Deltacommissaris benadrukt daarbij dat de tijd van vrijblijvendheid voorbij is. De heer Remkes geeft aan per direct te starten met ruimte maken voor nieuwe ontwikkelingen, een langjarig perspectief te bieden voor het landelijk gebied en om deze transitie gebiedsgericht 

 [ALINEA-CONTENT]:
We hanteren een aantal uitgangspunten om ‘w ater en bodem sturend’ vorm te
geven. Met deze uitgangspunten volgen we de adviezen van de Deltacommissaris 1
en die van de heer Remkes 2. De Deltacommissaris beveelt aan voldoende ruimte

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

gebiedsgericht te realiseren, waarbij water en bodem leidend zijn bij ruimtelijke
keuzes.
Dit brengt ons tot de volgende uitgangspunten:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Niet afwentelen
 nativeID=2 parentID=0 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Het principe van ‘niet afwentelen’, zoals benoemd in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), is op verschillende manieren van toepassing.  Niet afwentelen op toekomstige generaties. Dat betekent nu rekening houden met belasting van bodem en water, klimaatverandering én met toekomstige beheerkosten. Het goed behandelen van de bodem nu, zorgt er bijvoorbeeld voor dat de bodem voor volgende generaties geschikt blijft om gewassen op te verbouwen.  Niet afwentelen naar andere gebieden of functies. Dat betekent dat een actie op de ene locatie (denk aan bebouwing, grondwateronttrekking of inzet van gewasbeschermingsmiddelen), niet mag leiden tot een onbedoeld effect elders (wateroverlast, verdroging van 

 [ALINEA-CONTENT]:
Het principe van ‘niet afwentelen’, zoals benoemd in de Nationale Omgevingsvisie
(NOVI), is op verschillende manieren van toepassing.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] =  Niet afwentelen op toekomstige generaties. Dat betekent nu rekening houden ...
 nativeID=3 parentID=2 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
 Niet afwentelen op toekomstige generaties. Dat betekent nu rekening houden met belasting van bodem en water, klimaatverandering én met toekomstige beheerkosten. Het goed behandelen van de bodem nu, zorgt er bijvoorbeeld voor dat de bodem voor volgende generaties geschikt blijft om gewassen op te verbouwen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
 Niet afwentelen op toekomstige generaties. Dat betekent nu rekening houden
met belasting van bodem en water, klimaatverandering én met toekomstige
beheerkosten. Het goed behandelen van de bodem nu, zorgt er bijvoorbeeld

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

voor dat de bodem voor volgende generaties geschikt blijft om gewassen op te
verbouwen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] =  Niet afwentelen naar andere gebieden of functies. Dat betekent dat een actie ...
 nativeID=4 parentID=2 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
 Niet afwentelen naar andere gebieden of functies. Dat betekent dat een actie op de ene locatie (denk aan bebouwing, grondwateronttrekking of inzet van gewasbeschermingsmiddelen), niet mag leiden tot een onbedoeld effect elders (wateroverlast, verdroging van natuurgebieden of vervuiling van water). Omdat invloed op andere gebieden of functies regelmatig onvermijdelijk is, blijven onderbouwde uitzonderingen hierop mogelijk. We hanteren maatwerk, zodat ook in de toekomst de verschillende belangen worden afgewogen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
 Niet afwentelen naar andere gebieden of functies. Dat betekent dat een actie
op de ene locatie (denk aan bebouwing, grondwateronttrekking of inzet van
gewasbeschermingsmiddelen), niet mag leiden tot een onbedoeld effect elders

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

Omdat invloed op andere gebieden of functies regelmatig onvermijdelijk is,
blijven onderbouwde uitzonderingen hierop mogelijk. We hanteren maatwerk,
zodat ook in de toekomst de verschillende belangen worden afgewogen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] =  Niet afwentelen van privaat naar publiek. Dat betekent onder meer bij ...
 nativeID=5 parentID=2 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
 Niet afwentelen van privaat naar publiek. Dat betekent onder meer bij investeringen voldoende rekening houden met klimaatverandering, bodemdaling, grond- en watervervuiling en het natuurlijke waterbergende vermogen van de bodem en met de kosten die daaraan verbonden zijn. Door oog te hebben voor kosten van de gehele levenscyclus creëren we zoveel mogelijk waarde voor het geïnvesteerde geld. Niet alleen waarde voor vandaag, maar ook voor morgen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
 Niet afwentelen van privaat naar publiek. Dat betekent onder meer bij
investeringen voldoende rekening houden met klimaatverandering,
bodemdaling, grond- en watervervuiling en het natuurlijke waterbergende

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

oog te hebben voor kosten van de gehele levenscyclus creëren we zoveel
mogelijk waarde voor het geïnvesteerde geld. Niet alleen waarde voor
vandaag, maar ook voor morgen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Meer rekening houden met extremen
 nativeID=6 parentID=0 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
De klimaatscenario’s en concrete incidenten als gevolg van he vige regenval én hitte en droogte geven op dit moment geen aanleiding tot optimisme. Daarom is het belangrijk om in ons beleid en onze aanpak veel meer dan nu rekening te houden met extremen. De extreme buien, die vorig jaar in Limburg vielen en voor overstromingen en veel wateroverlast zorgden, waren wat dat betreft een duidelijk signaal. Worstcasescenario’s zijn door het veranderende klimaat veel vanzelfsprekender geworden en maken het noodzakelijk ons daar nog beter op voor te bereiden. De Beleidstafel wateroverlast en hoogwater constateert dat in de toekomst niet alle schade 

 [ALINEA-CONTENT]:
De klimaatscenario’s en concrete incidenten als gevolg van he vige regenval én
hitte en droogte geven op dit moment geen aanleiding tot optimisme. Daarom is
het belangrijk om in ons beleid en onze aanpak veel meer dan nu rekening te

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

voor te bereiden. De Beleidstafel wateroverlast en hoogwater constateert dat in de
toekomst niet alle schade te voorkomen is en dat we ons hier bewust van moeten
zijn.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = In samenhang omgaan met wateroverlast, droogte en de bodem
 nativeID=7 parentID=0 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
De afgelopen eeuwen is Nederland ingericht om overtollig water zo snel mogelijk af te voeren naar zee. Drogere perioden nemen echter toe en zeker in tijden van extreme droogte telt elke druppel regenwater. Omgaan met wateroverlast en droogte vraagt een samenhangende aanpak. Nederland moet van een vergiet weer een spons worden. Dit biedt ook kansen voor de kwaliteit van water en bodem. Al in het begin van deze eeuw hebben Rijk en decentrale overheden daarom het uitgangspunt vasthouden-bergen-afvoeren vastgelegd in een overeenkomst3. Dit bereiken we door een vitale bodem te bewerkstelligen, die als een spons het water opneemt, maar ook 

 [ALINEA-CONTENT]:
De afgelopen eeuwen is Nederland ingericht om overtollig water zo snel mogelijk
af te voeren naar zee. Drogere perioden nemen echter toe en zeker in tijden van
extreme droogte telt elke druppel regenwater. Omgaan met wateroverlast en

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

een spons het water opneemt, maar ook door het realiseren van voldoende buffer-
en afvoercapaciteit. Daarbij streven we naar een veerkrachtig ecosysteem, dat
beter opgewassen is tegen de extra verstoringen door klimaatverandering.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Meerlaagsveiligheid
 nativeID=8 parentID=0 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Om de risico’s van overstroming in de toekomst te beperken, vragen we als Rijk bij onze medeoverheden meer aandacht voor meerlaagsveiligheid 4. Aandacht voor waterveiligheid betekent meer dan preventief dijken en keringen aanleggen en versterken (de eerste laag). Door breder te kijken naar de ruimtelijke inrichting achter de dijk maar ook bijvoorbeeld in beekdalen (tweede laag) en de crisisbeheersing (derde laag), kunnen we de Delta nog veiliger maken. Daarnaast heeft de Beleidstafel wateroverlast en hoogwater op basis van de gebeurtenissen in Limburg geconcludeerd dat ook een snel en klimaatrobuust herstel van schade (als laag 4) en waterbewustzijn (als integraal onderdeel) 

 [ALINEA-CONTENT]:
Om de risico’s van overstroming in de toekomst te beperken, vragen we als Rijk
bij onze medeoverheden meer aandacht voor meerlaagsveiligheid 4. Aandacht voor
waterveiligheid betekent meer dan preventief dijken en keringen aanleggen en

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

advies 5 van de Beleidstafel wateroverlast en hoogwater passen we het principe
van meerlaagsveiligheid niet alleen toe op het hoofdwatersysteem maar ook op
het regionaal watersysteem.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Minder afdekken, minder vergraven, niet verontreinigen
 nativeID=9 parentID=0 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Als we verstandiger omgaan met de bodem, kunnen we de natuurlijke kracht van de bodem benutten. Een vitale bodem is van belang voor een vitale agrarische sector, helpt onze steden in de strijd tegen wateroverlast en hittestress. Duurzaam beheerde bodems zijn beter bestand tegen klimaateffecten als verdroging, slaan CO2 op en helpen in de vastlegging van stikstof. Verstandiger omgaan met onze bodem betekent onder meer dat we de bodem minder afdekken, niet onnodig afgraven (en grond elders dumpen) en niet verontreinigen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
Als we verstandiger omgaan met de bodem, kunnen we de natuurlijke kracht van
de bodem benutten. Een vitale bodem is van belang voor een vitale agrarische
sector, helpt onze steden in de strijd tegen wateroverlast en hittestress.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

verdroging, slaan CO2 op en helpen in de vastlegging van stikstof. Verstandiger
omgaan met onze bodem betekent onder meer dat we de bodem minder
afdekken, niet onnodig afgraven (en grond elders dumpen) en niet verontreinigen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Integrale aanpak in de leefomgeving
 nativeID=10 parentID=0 & horizontal_ordering=6
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
De water- en bodemopgaven staan niet op zichzelf. Ze hangen samen met elkaar, maar ook met andere opgaven in de leefomgeving. Zo kunnen doelen voor klimaatadaptatie, waterkwaliteit en bodem niet los gezien worden van verstedelijking, woningbouw, landbouw en energievoorziening. Een integrale aanpak met alle opgaven in de fysieke leefomgeving is dan ook noodzakelijk, waarbij het water- en bodemsysteem sturend is. In gebiedsprocessen en -programma’s zoeken we actief naar functiecombinaties. In sommige gevallen betekent ruimte voor water, minder ruimte voor bestaande functies of bebouwing. Maar er liggen ook kansen voor vernieuwende of andersoortige vormen van landgebruik, bijvoorbeeld op het gebied van 

 [ALINEA-CONTENT]:
De water- en bodemopgaven staan niet op zichzelf. Ze hangen samen met elkaar,
maar ook met andere opgaven in de leefomgeving. Zo kunnen doelen voor
klimaatadaptatie, waterkwaliteit en bodem niet los gezien worden van

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bedrijven of klimaatadaptieve bebouwing. Een klimaatadaptieve wijze van bouwen
leidt bovendien tot een verhoging van de kwaliteit van de leefomgeving. Op deze
wijze kan de ruimtelijke kwaliteit van gebieden versterkt worden.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Comply or explain
 nativeID=11 parentID=0 & horizontal_ordering=7
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Veel van de structurerende keuzes hebben het karakter van: ‘pas toe of leg uit’. De heer Remkes benadrukt dat voor bepaalde doelen onontkoombare en juridisch afdwingbare maatregelen nodig zijn. Dit betreft doelen die voortkomen uit Europese verplichtingen. Voor de Ka derrichtlijn Water (KRW) geldt daarbij ook een termijn; uiterlijk in 2027 moeten de maatregelen uitgevoerd zijn omdat de uitzonderingsgrond ‘haalbaar en betaalbaar’ uit de richtlijn daarna moeilijk is te motiveren. Voor andere maatregelen is ruimte voor ma atwerk. Daarbij kan de beschikbare kennis in de gebiedsprocessen worden benut. Wanneer wordt afgeweken geldt dat dit expliciet uitlegbaar en toetsbaar moet zijn 

 [ALINEA-CONTENT]:
Veel van de structurerende keuzes hebben het karakter van: ‘pas toe of leg uit’.
De heer Remkes benadrukt dat voor bepaalde doelen onontkoombare en juridisch
afdwingbare maatregelen nodig zijn. Dit betreft doelen die voortkomen uit

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

afgeweken geldt dat dit expliciet uitlegbaar en toetsbaar moet zijn en dat doelen
nog steeds wel gehaald worden. Het principe ‘comply or explain’ geldt voor alle
partijen waaronder ook het Rijk.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Scope
 nativeID=12 parentID=0 & horizontal_ordering=8
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Bij het formuleren van de structurerende keuzes richten we ons op Nederland binnen haar kustsystemen en laten we de Noordzee buiten beschouwing. Daar waar de Noordzee invloed heeft op het Nederland binnen de kust zal dit wel aan de orde komen. Voor wat betreft de Noordzee zelf is er al sprake van centrale overheidsregie op de ruimtelijke inrichting. Deze regie krijgt haar beslag in het Programma Noordzee als onderdeel van het Nationaal Waterprogramma. Het Caribisch gebied is niet expliciet meegenomen. Het water- en bodemsysteem in Caribisch Nederland is wezenlijk verschillend en kent andere opgaven. Dat neemt niet weg dat bij 

 [ALINEA-CONTENT]:
Bij het formuleren van de structurerende keuzes richten we ons op Nederland
binnen haar kustsystemen en laten we de Noordzee buiten beschouwing. Daar
waar de Noordzee invloed heeft op het Nederland binnen de kust zal dit wel aan

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

NOVEX en de deltaprogramma’s. Daarom dient deze brief in samenhang met
onder andere de woningbouwbrief, de toekomstbrief landbouw, de NPLG-brief en
het startpakket voor de provincies uit het Programma NOVEX te worden bezien.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=1
 [TITLE] = 1. Water en Bodem
 nativeID=13 parentID=0 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Door klimaatverandering nemen de extremen toe, krijgen we te maken met hogere temperaturen, meer verdamping en grotere neerslagtekorten in de zomer. De economische schade als resultaat van de droogte in 2018 is geschat tussen de 900 en 1.650 miljoen euro 6. Deze schatting is nog exclusief schade aan gebouwen, infrastructuur en natuur. Extreme zomers (zoals die in 2018) zullen in 2050 mogelijk twee keer zo vaak voorkomen, naar schatting eens in de 15 jaar. Deze droogte noopt enerzijds tot het zuinig omspringen met water en anderzijds tot transities in de inrichting en beheer van wateren en bodems, zodat we meer 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=2
 [TITLE] = 1.1 Voldoende en schoon (zoet)water Problematiek
 nativeID=14 parentID=13 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Door klimaatverandering nemen de extremen toe, krijgen we te maken met hogere temperaturen, meer verdamping en grotere neerslagtekorten in de zomer. De economische schade als resultaat van de droogte in 2018 is geschat tussen de 900 en 1.650 miljoen euro 6. Deze schatting is nog exclusief schade aan gebouwen, infrastructuur en natuur. Extreme zomers (zoals die in 2018) zullen in 2050 mogelijk twee keer zo vaak voorkomen, naar schatting eens in de 15 jaar. Deze droogte noopt enerzijds tot het zuinig omspringen met water en anderzijds tot transities in de inrichting en beheer van wateren en bodems, zodat we meer 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Minder water, meer vraag
 nativeID=15 parentID=14 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Door klimaatverandering nemen de extremen toe, krijgen we te maken met hogere temperaturen, meer verdamping en grotere neerslagtekorten in de zomer. De economische schade als resultaat van de droogte in 2018 is geschat tussen de 900 en 1.650 miljoen euro 6. Deze schatting is nog exclusief schade aan gebouwen, infrastructuur en natuur. Extreme zomers (zoals die in 2018) zullen in 2050 mogelijk twee keer zo vaak voorkomen, naar schatting eens in de 15 jaar. Deze droogte noopt enerzijds tot het zuinig omspringen met water en anderzijds tot transities in de inrichting en beheer van wateren en bodems, zodat we meer 

 [ALINEA-CONTENT]:
Door klimaatverandering nemen de extremen toe, krijgen we te maken met
hogere temperaturen, meer verdamping en grotere neerslagtekorten in de zomer.
De economische schade als resultaat van de droogte in 2018 is geschat tussen de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bestaande en nieuwe drinkwatervragers, zoals huishoudens, industrie en
landbouw. Niet alle functies kunnen altijd en overal op voldoende drinkwater
rekenen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Zeespiegelstijging
 nativeID=16 parentID=14 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Hoe verder de zeespiegel stijgt, hoe zwaarder onze duinen, dijken en stormvloedkeringen worden belast. Ook zal water uit rivieren, polders en binnenwateren in de toekomst steeds minder op natuurlijke wijze naar de zee kunnen stromen en zullen daarvoor op termijn steeds meer pompen moeten worden ingezet. Daarnaast dringt zout zeewater steeds meer door in ons grond- en oppervlaktewater en zal langs de gehele kust in toenemende mate kwel optreden. Ook kunnen zandplaten, slikken en schorren van de Waddenzee, Westerschelde en Oosterschelde op lange termijn ‘verdrinken’ als ze de zeespiegelstijging niet kunnen bijhouden. 

 [ALINEA-CONTENT]:
Hoe verder de zeespiegel stijgt, hoe zwaarder onze duinen, dijken en
stormvloedkeringen worden belast. Ook zal water uit rivieren, polders en
binnenwateren in de toekomst steeds minder op natuurlijke wijze naar de zee

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

optreden. Ook kunnen zandplaten, slikken en schorren van de Waddenzee,
Westerschelde en Oosterschelde op lange termijn ‘verdrinken’ als ze de
zeespiegelstijging niet kunnen bijhouden.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Toenemende verzilting en waterkwaliteit onder druk
 nativeID=17 parentID=14 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Verzilting van grond- en oppervlaktewater treedt nu al op. Om verzilting tegen te gaan, voeren we zoetwater aan uit de rivieren en het IJsselmeer. Dat blijven we doen, maar door klimaatverandering, zeespiegelstijging, langere periodes van droogte, verminderde rivierafvoeren en bodemdaling, zal het op termijn vaker voorkomen dat er langere periodes niet voldoende zoet water beschikbaar zal zijn om altijd de verzilting te bestrijden. Naast toenemende verzilting, is de waterkwaliteit ook nog niet op orde: de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater voldoet momenteel niet aan de eisen en grondwaterbronnen raken steeds meer verontreinigd. Dit heeft niet alleen nadelige consequenties voor 

 [ALINEA-CONTENT]:
Verzilting van grond- en oppervlaktewater treedt nu al op. Om verzilting tegen te
gaan, voeren we zoetwater aan uit de rivieren en het IJsselmeer. Dat blijven we
doen, maar door klimaatverandering, zeespiegelstijging, langere periodes van

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

grenzen van het ecologisch systeem uit. Deze hoge temperaturen hebben samen
met toenemende watertekorten eveneens een negatieve invloed op de
waterkwaliteit.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Grenzen aan watersystemen en zoetwatervoorraad
 nativeID=18 parentID=14 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Nederland is als laaggelegen land, met veel water en grote rivieren kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering. Het extremere weer zorgt afwisselend voor hogere en lagere rivierafvoeren en voor meer opstuwing. Hierdoor neemt in buitendijkse gebieden het risico op schade toe. Daarbovenop kampen we in onze grote rivieren met bodemerosie. In de afgelopen zestig jaar is de bodem van het Rijntakkengebied (IJssel, Waal, Nederrijn en Lek), als gevolg van deze erosie, ongeveer een meter lager komen te liggen. Dit is niet alleen schadelijk voor scheepvaart, natuur en kabels en leidingen in de rivierbodem, maar heeft ook grote consequenties voor de 

 [ALINEA-CONTENT]:
Nederland is als laaggelegen land, met veel water en grote rivieren kwetsbaar
voor de gevolgen van klimaatverandering. Het extremere weer zorgt afwisselend
voor hogere en lagere rivierafvoeren en voor meer opstuwing. Hierdoor neemt in

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

kan het regionale watersysteem vaak onvoldoende omgaan met grotere
schommelingen als gevolg van klimaatveranderingen, als het veel natter of juist
veel droger is.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Structurerende keuzes Voldoende water
 nativeID=19 parentID=14 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
1. Op basis van het huidige klimaatscenario, hanteren we voor het hoofdwatersysteem de ambitie om weerbaar te zijn tegen een droogte, die bij een scenario van grote klimaatverandering en sterke groei van economie en bevolking gemiddeld eens in de 20 jaar voorkomt. 2. De omvang van alle grondwateronttrekkingen wordt in beeld gebracht. Hiermee werken we toe naar een robuust grondwatersysteem en beperken we de nadelige effecten van grondwateronttrekking om ook in de toekomst zoveel mogelijk functies te faciliteren. We werken dit gezamenlijk met alle betrokkenen uit in het kader van NPLG. 3. We werken toe naar nieuwe en diverse drinkwaterbronnen. 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 1. Op basis van het huidige klimaatscenario, hanteren we voor het ...
 nativeID=20 parentID=19 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
1. Op basis van het huidige klimaatscenario, hanteren we voor het hoofdwatersysteem de ambitie om weerbaar te zijn tegen een droogte, die bij een scenario van grote klimaatverandering en sterke groei van economie en bevolking gemiddeld eens in de 20 jaar voorkomt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
1. Op basis van het huidige klimaatscenario, hanteren we voor het
hoofdwatersysteem de ambitie om weerbaar te zijn tegen een droogte,
die bij een scenario van grote klimaatverandering en sterke groei van

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

economie en bevolking gemiddeld eens in de 20 jaar voorkomt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 2. De omvang van alle grondwateronttrekkingen wordt in beeld gebracht. ...
 nativeID=21 parentID=19 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
2. De omvang van alle grondwateronttrekkingen wordt in beeld gebracht. Hiermee werken we toe naar een robuust grondwatersysteem en beperken we de nadelige effecten van grondwateronttrekking om ook in de toekomst zoveel mogelijk functies te faciliteren. We werken dit gezamenlijk met alle betrokkenen uit in het kader van NPLG. 

 [ALINEA-CONTENT]:
2. De omvang van alle grondwateronttrekkingen wordt in beeld gebracht.
Hiermee werken we toe naar een robuust grondwatersysteem en
beperken we de nadelige effecten van grondwateronttrekking om ook

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

in de toekomst zoveel mogelijk functies te faciliteren. We werken dit
gezamenlijk met alle betrokkenen uit in het kader van NPLG.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 3. We werken toe naar nieuwe en diverse drinkwaterbronnen. Hiermee ...
 nativeID=22 parentID=19 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
3. We werken toe naar nieuwe en diverse drinkwaterbronnen. Hiermee zorgen we voor voldoende drinkwaterbronnen van voldoende kwaliteit. Provincies en drinkwaterbedrijven schalen daarbij op via regionale systemen naar een verbonden landelijk drinkwaternet. 

 [ALINEA-CONTENT]:
3. We werken toe naar nieuwe en diverse drinkwaterbronnen. Hiermee
zorgen we voor voldoende drinkwaterbronnen van voldoende kwaliteit.
Provincies en drinkwaterbedrijven schalen daarbij op via regionale

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

systemen naar een verbonden landelijk drinkwaternet.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 4. We w erken toe naar een drinkwatergebruik per hoofd van de bevolking ...
 nativeID=23 parentID=19 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
4. We w erken toe naar een drinkwatergebruik per hoofd van de bevolking van 100 liter in 2035 (thans 125 liter) en beperken laagwaardig gebruik van drinkwater. Grootverbruikers vragen we het drinkwatergebruik ook met 20% te reduceren. Zo beperken we het effect van toename van de watervraag in relatie tot de schaarsere beschikbaarheid van water. 

 [ALINEA-CONTENT]:
4. We w erken toe naar een drinkwatergebruik per hoofd van de bevolking
van 100 liter in 2035 (thans 125 liter) en beperken laagwaardig
gebruik van drinkwater. Grootverbruikers vragen we het

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

drinkwatergebruik ook met 20% te reduceren. Zo beperken we het
effect van toename van de watervraag in relatie tot de schaarsere
beschikbaarheid van water.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Schoon en gezond water
 nativeID=24 parentID=14 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
5. We voeren maatregelen uit van de Kaderrichtlijn Water (KRW) Stroomgebiedbeheerplannen 2022-20278, het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn 2022-2026 met bijbehorend addendum9, de derogatiebeschikking, de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) en uitvoeringsprogramma’s zoals voor reducties van medicijnresten en andere chemische stoffen. Provincies geven in samenwerking met waterschappen en andere gebiedspartners bij het maken van hun gebiedsprogramma’s 10 aan welke maatregelen waar nodig zijn om de doelen vanuit de KRW, de Nitraatrichtlijn, de Richtlijn duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en de Vogel- en Habitatrichtlijnen te halen. 6. We begrenzen de koelwaterlozingen op de grote rivieren. Daarmee blijft de temperatuur van het rivierwater op een 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 5. We voeren maatregelen uit van de Kaderrichtlijn Water (KRW) ...
 nativeID=25 parentID=24 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
5. We voeren maatregelen uit van de Kaderrichtlijn Water (KRW) Stroomgebiedbeheerplannen 2022-20278, het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn 2022-2026 met bijbehorend addendum9, de derogatiebeschikking, de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) en uitvoeringsprogramma’s zoals voor reducties van medicijnresten en andere chemische stoffen. Provincies geven in samenwerking met waterschappen en andere gebiedspartners bij het maken van hun gebiedsprogramma’s 10 aan welke maatregelen waar nodig zijn om de doelen vanuit de KRW, de Nitraatrichtlijn, de Richtlijn duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en de Vogel- en Habitatrichtlijnen te halen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
5. We voeren maatregelen uit van de Kaderrichtlijn Water (KRW)
Stroomgebiedbeheerplannen 2022-20278, het 7e Actieprogramma
Nitraatrichtlijn 2022-2026 met bijbehorend addendum9, de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

nodig zijn om de doelen vanuit de KRW, de Nitraatrichtlijn, de Richtlijn
duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en de Vogel- en
Habitatrichtlijnen te halen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 6. We begrenzen de koelwaterlozingen op de grote rivieren. Daarmee ...
 nativeID=26 parentID=24 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
6. We begrenzen de koelwaterlozingen op de grote rivieren. Daarmee blijft de temperatuur van het rivierwater op een acceptabel niveau. 

 [ALINEA-CONTENT]:
6. We begrenzen de koelwaterlozingen op de grote rivieren. Daarmee
blijft de temperatuur van het rivierwater op een acceptabel niveau.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Ruimte voor water
 nativeID=27 parentID=14 & horizontal_ordering=6
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
7. We creëren ruimte voor het vasthouden, bergen en afvoeren van water in onze ruimtelijke inrichting, landgebruik en landbeheer. Hiermee vergroten we de veerkracht van zowel het hoofdwatersysteem als regionale watersystemen. Dit wordt vanaf heden door het Rijk, de waterschappen, provincies en gemeenten uitgewerkt en in de gebiedsprogramma’s opgenomen. 8. We houden rekening met grotere peilfluctuaties en de optie van peilaanpassingen van het IJsselmeer en het Markermeer. Hiermee borgen we de zoetwatervoorziening vanuit het IJsselmeer en Markermeer in de toekomst. Het betreft de optie om de huidige zoetwaterbuffer van 20 cm naar 50 cm te vergroten, door het zomerpeil verder 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 7. We creëren ruimte voor het vasthouden, bergen en afvoeren van water ...
 nativeID=28 parentID=27 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
7. We creëren ruimte voor het vasthouden, bergen en afvoeren van water in onze ruimtelijke inrichting, landgebruik en landbeheer. Hiermee vergroten we de veerkracht van zowel het hoofdwatersysteem als regionale watersystemen. Dit wordt vanaf heden door het Rijk, de waterschappen, provincies en gemeenten uitgewerkt en in de gebiedsprogramma’s opgenomen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
7. We creëren ruimte voor het vasthouden, bergen en afvoeren van water
in onze ruimtelijke inrichting, landgebruik en landbeheer. Hiermee
vergroten we de veerkracht van zowel het hoofdwatersysteem als

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

regionale watersystemen. Dit wordt vanaf heden door het Rijk, de
waterschappen, provincies en gemeenten uitgewerkt en in de
gebiedsprogramma’s opgenomen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 8. We houden rekening met grotere peilfluctuaties en de optie van ...
 nativeID=29 parentID=27 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
8. We houden rekening met grotere peilfluctuaties en de optie van peilaanpassingen van het IJsselmeer en het Markermeer. Hiermee borgen we de zoetwatervoorziening vanuit het IJsselmeer en Markermeer in de toekomst. Het betreft de optie om de huidige zoetwaterbuffer van 20 cm naar 50 cm te vergroten, door het zomerpeil verder te laten uitzakken en eventueel hoger op te zetten bij verwachte langdurige droogte. Daarnaast willen we de waterafvoer naar de Waddenzee vanuit het IJsselmeer veilig stellen, ook als de zeespiegel stijgt. Dit betreft de optie om het winterpeil met 30 cm te laten meestijgen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
8. We houden rekening met grotere peilfluctuaties en de optie van
peilaanpassingen van het IJsselmeer en het Markermeer. Hiermee
borgen we de zoetwatervoorziening vanuit het IJsselmeer en

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

naar de Waddenzee vanuit het IJsselmeer veilig stellen, ook als de
zeespiegel stijgt. Dit betreft de optie om het winterpeil met 30 cm te
laten meestijgen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 9. We staan geen nieuwe landaanwinning (eilanden) toe in het ...
 nativeID=30 parentID=27 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
9. We staan geen nieuwe landaanwinning (eilanden) toe in het IJsselmeergebied, behalve voor overstroombare natuur en om te voldoen aan de Natura 2000-doelen en KRW . Partijen houden hier vanaf heden rekening mee en het Barro of de BKL onder de Omgevingswet11 wordt hierop in 2026 aangescherpt. Bestaande vergevorderde afspraken over uitbreidingsprojecten worden gerespecteerd. De voorwaarden voor buitendijks bouwen op het bestaande land worden aangescherpt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
9. We staan geen nieuwe landaanwinning (eilanden) toe in het
IJsselmeergebied, behalve voor overstroombare natuur en om te
voldoen aan de Natura 2000-doelen en KRW . Partijen houden hier

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

vergevorderde afspraken over uitbreidingsprojecten worden
gerespecteerd. De voorwaarden voor buitendijks bouwen op het
bestaande land worden aangescherpt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 10. We staan in de uiterwaarden (die vallen onder de Beleidslijn grote ...
 nativeID=31 parentID=27 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
10. We staan in de uiterwaarden (die vallen onder de Beleidslijn grote rivieren) geen nieuwe bebouwing meer toe. Daarmee maken we onze rivieren klimaatrobuuster en voorkomen we toenemende schade. Partijen houden hier vanaf heden rekening mee. Er wordt onderzocht hoe de Beleidslijn grote rivieren (Bgr) wordt aangescherpt. Dit is niet van toepassing op ontwikkellocaties, waar met het Rijk reeds bestuurlijke (beleids)afspraken over zijn gemaakt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
10. We staan in de uiterwaarden (die vallen onder de Beleidslijn grote
rivieren) geen nieuwe bebouwing meer toe. Daarmee maken we onze
rivieren klimaatrobuuster en voorkomen we toenemende schade.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

hoe de Beleidslijn grote rivieren (Bgr) wordt aangescherpt. Dit is niet
van toepassing op ontwikkellocaties, waar met het Rijk reeds
bestuurlijke (beleids)afspraken over zijn gemaakt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 11. We actualiseren de huidige reserveringszones rond primaire ...
 nativeID=32 parentID=27 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
11. We actualiseren de huidige reserveringszones rond primaire waterkeringen (dijken en kust). Daarmee reserveren we ruimte voor toekomstige dijk- en kustversterkingen, en maken ze zo blijvend mogelijk. Ruimtelijke plannen en instrumenten van de gemeenten en provincies worden hierop aangepast. Dit pakken we in 2023 samen met de waterschappen, provincies en gemeentes op. 

 [ALINEA-CONTENT]:
11. We actualiseren de huidige reserveringszones rond primaire
waterkeringen (dijken en kust). Daarmee reserveren we ruimte voor
toekomstige dijk- en kustversterkingen, en maken ze zo blijvend

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

mogelijk. Ruimtelijke plannen en instrumenten van de gemeenten en
provincies worden hierop aangepast. Dit pakken we in 2023 samen met
de waterschappen, provincies en gemeentes op.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 12. We verzoeken provincies, waterschappen en gemeenten zowel op ...
 nativeID=33 parentID=27 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
12. We verzoeken provincies, waterschappen en gemeenten zowel op dijken de biodiversiteit te bevorderen, als binnendijks naar ruimte te zoeken voor natuurlijke achteroevers (PAGW en NPLG). Hiermee zorgen we voor robuuste watersystemen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
12. We verzoeken provincies, waterschappen en gemeenten zowel op
dijken de biodiversiteit te bevorderen, als binnendijks naar ruimte te
zoeken voor natuurlijke achteroevers (PAGW en NPLG). Hiermee

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

zorgen we voor robuuste watersystemen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 13. We reserveren de 5% tot 10% van diepe polders voor waterberging, bij ...
 nativeID=34 parentID=27 & horizontal_ordering=6
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
13. We reserveren de 5% tot 10% van diepe polders voor waterberging, bij voorkeur de diepste delen. We voorkomen hiermee wateroverlast als gevolg van aanhoudende regenval of piekbuien. Hier is geen nieuwe bebouwing toegestaan, tenzij het niet ten koste gaat van het waterbergend vermogen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
13. We reserveren de 5% tot 10% van diepe polders voor waterberging, bij
voorkeur de diepste delen. We voorkomen hiermee wateroverlast als
gevolg van aanhoudende regenval of piekbuien. Hier is geen nieuwe

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bebouwing toegestaan, tenzij het niet ten koste gaat van het
waterbergend vermogen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 14. We staan kustuitbreiding vooralsnog niet toe. Hiermee voorkomen we ...
 nativeID=35 parentID=27 & horizontal_ordering=7
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
14. We staan kustuitbreiding vooralsnog niet toe. Hiermee voorkomen we onnodige druk op onze zandvoorraad, die cruciaal is om de kust orde te houden met het oog op zeespiegelstijging. 

 [ALINEA-CONTENT]:
14. We staan kustuitbreiding vooralsnog niet toe. Hiermee voorkomen we
onnodige druk op onze zandvoorraad, die cruciaal is om de kust orde te
houden met het oog op zeespiegelstijging.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Inzet
 nativeID=36 parentID=14 & horizontal_ordering=7
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = True

 [ALINEA-SUMMARY]:


 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Zuinig met water
 nativeID=37 parentID=14 & horizontal_ordering=8
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Om gezonde grondwaterstanden en op de langere termijn voldoende drinkwater beschikbaar te houden, is het noodzakelijk dat de vraag naar drinkwater wordt beperkt. Dat vergt aanpassing van gedrag van burgers en meer focus op circulariteit bij bedrijven en bij nieuwbouw van woningen. Voor alle drinkwatergebruikers geldt een reductie doelstelling van 20%. We gaan in overleg met de Vewin en de VEMW 12 over toepassing van dit principe, rekening houdend met diversiteit watergebruikers, uitvoerbaarheid en handelingsperspectief en bezien samen hoe we invulling kunnen geven aan het beperken van het gebruik van drinkwater door huishoudens en bedrijven. We sluiten hierbij aan bij 

 [ALINEA-CONTENT]:
Om gezonde grondwaterstanden en op de langere termijn voldoende drinkwater
beschikbaar te houden, is het noodzakelijk dat de vraag naar drinkwater wordt
beperkt. Dat vergt aanpassing van gedrag van burgers en meer focus op

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

voor een goede waterbalans (grondwater, regionaalwatersysteem en
hoofdwatersysteem), willen we zo voorkomen dat schade toeneemt als gevolg van
droogte en watertekorten.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Voldoende water
 nativeID=38 parentID=14 & horizontal_ordering=9
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Blijvende beschikbaarheid van voldoende water is van eminent belang voor drinkwater, industrie, landbouw en de natuur. Daarom is het naast zuinig omspringen met water, noodzaak om water beter vas t te houden en te bergen. Voor het beschikbaar hebben en houden van voldoende water, zal ook extra ruimte gevonden moeten worden in het regionale watersysteem. Bodemverbetering en een verbeterde sponswerking kunnen aanvullend een bijdrage leveren aan de beschikbaarheid van voldoende water en tegelijkertijd bijdragen aan het voorkomen van wateroverlast. De doelstelling van het Deltaprogramma Zoetwater is dat Nederland in 2050 weerbaar is tegen watertekorten. Voor het hoofdwatersysteem is de ambitie 

 [ALINEA-CONTENT]:
Blijvende beschikbaarheid van voldoende water is van eminent belang voor
drinkwater, industrie, landbouw en de natuur. Daarom is het naast zuinig
omspringen met water, noodzaak om water beter vas t te houden en te bergen.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

hebben voor de bovenstaande ambities.
Conform het NWP, de Deltabeslissing Zoetwater en de NOVI, vangen we
watertekort conform de volgende voorkeursvolgorde op:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = a. bij de ruimtelijke inrichting en het landgebruik rekening houden met ...
 nativeID=39 parentID=38 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
a. bij de ruimtelijke inrichting en het landgebruik rekening houden met waterbeschikbaarheid en grondwaterpeil condities; 

 [ALINEA-CONTENT]:
a. bij de ruimtelijke inrichting en het landgebruik rekening houden met
waterbeschikbaarheid en grondwaterpeil condities;

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = b. zuiniger omgaan met water; 
 nativeID=40 parentID=38 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
b. zuiniger omgaan met water; 

 [ALINEA-CONTENT]:
b. zuiniger omgaan met water;

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = c. water beter vasthouden; vasthouden doen we zowel mogelijk in de bodem die ...
 nativeID=41 parentID=38 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
c. water beter vasthouden; vasthouden doen we zowel mogelijk in de bodem die als spons het water opneemt; extremen vangen we op in bergingen; 

 [ALINEA-CONTENT]:
c. water beter vasthouden; vasthouden doen we zowel mogelijk in de bodem die
als spons het water opneemt; extremen vangen we op in bergingen;

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = d. water slim verdelen; 
 nativeID=42 parentID=38 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
d. water slim verdelen; 

 [ALINEA-CONTENT]:
d. water slim verdelen;

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = e. (rest)schade accepteren. 
 nativeID=43 parentID=38 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
e. (rest)schade accepteren. 

 [ALINEA-CONTENT]:
e. (rest)schade accepteren.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = IJsselmeer als nationale zoetwaterbuffer
 nativeID=44 parentID=14 & horizontal_ordering=10
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Klimaatverandering maakt dat we in de toekomst, als gevolg van droogte, hoge rivierafvoeren en zeespiegelstijging een grotere zoetwaterbuffer en meer bergingscapaciteit nodig hebben in het IJsselmeergebied. Hiervoor is op lange termijn mogelijk ook een hoger peil noodzakelijk. We weten nog niet wat er wanneer nodig is, maar de richting is wel duidelijk: we hebben ruimte nodig voor meer water in het IJsselmeer, Markermeer en de randmeren. Om het waterbergend vermogen in het IJsselmeergebied niet substantieel te verkleinen, is het aantal hectares dat per gemeente mag worden benut voor nieuwe bebouwing en landaanwinning buitendijks reeds gemaximeerd. Dit is vastgelegd in het 

 [ALINEA-CONTENT]:
Klimaatverandering maakt dat we in de toekomst, als gevolg van droogte, hoge
rivierafvoeren en zeespiegelstijging een grotere zoetwaterbuffer en meer
bergingscapaciteit nodig hebben in het IJsselmeergebied. Hiervoor is op lange

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

zonne-energie in combinatie met natuurontwikkeling in de noord-westhoek van
het IJsselmeer, waarbij we voorkomen dat dit nadelig effect heeft op het
waterbergend vermogen en de zoetwatervoorraad.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Schoon en gezond water
 nativeID=45 parentID=14 & horizontal_ordering=11
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Bij het verbeteren van de waterkwaliteit zetten we bronaanpak voorop. Dat doen we zowel voor puntbronnen, zoals lozingen uit de industrie en rioolwaterzuiveringsinstallaties, en diffuse bronnen, zoals uitspoeling van stoffen in het landelijk gebied. Zo voorkomen we dat het water wordt vervuild. Het Rijk streeft naar ruimte voor natuurlijke systemen en hoogwaardige natuur, op het land, de grote wateren en de Noordzee. Met de maatregelen uit de Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027 en de huidige Natura 2000- beheerplannen verbetert de ecologische waterkwaliteit op korte termijn. Voor het behalen van Natura 2000-doelen en voor een transitie naar toekomstbestendige watersystemen in de grote wateren is 

 [ALINEA-CONTENT]:
Bij het verbeteren van de waterkwaliteit zetten we bronaanpak voorop. Dat doen
we zowel voor puntbronnen, zoals lozingen uit de industrie en
rioolwaterzuiveringsinstallaties, en diffuse bronnen, zoals uitspoeling van stoffen

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

koelwaterlozingen van bedrijven toe te staan. In de KRW is een doeltemperatuur
opgenomen van 25 °C voor het ontvangende water, om de ecologie te
beschermen. Om dit doel te kunnen halen zijn aanvullende maatregelen nodig.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Veilige en leefbare Delta
 nativeID=46 parentID=14 & horizontal_ordering=12
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Tot 2050 wordt met het hoogwaterbeschermingsprogramma gewerkt aan het versterken van ruim 1500 km aan dijken aan waterkeringen. Dit doen we om grote delen van Nederland klimaatrobuuster en toekomstbestendiger te maken. Maar klimaatverandering zet processen in gang die ook op de lange termijn voor verandering zorgen. Zo is een versnelling van de wereldwijde zeespiegelstijging aangetoond en duiden onderzoeken erop dat deze na 2050 mogelijk verder versnelt. Om ons hier goed op voor te bereiden, is in 2019 het Kennisprogramma Zeespiegelstijging gestart. Dit programma brengt niet alleen de mogelijke effecten van zeespiegelstijging in beeld, maar inventariseert ook hoe lang de huidige 

 [ALINEA-CONTENT]:
Tot 2050 wordt met het hoogwaterbeschermingsprogramma gewerkt aan het
versterken van ruim 1500 km aan dijken aan waterkeringen. Dit doen we om
grote delen van Nederland klimaatrobuuster en toekomstbestendiger te maken.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

wordt de aanscherping van de normen voor vasthouden, bergen en afvoeren van
het water nationaal en regionaal in onderlinge samenhang afgewogen. Zo blijft
Nederland ook in de toekomst een veilige delta.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Ruimte voor de rivier
 nativeID=47 parentID=14 & horizontal_ordering=13
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Om ook in de toekomst hogere rivierafvoeren veilig naar zee te kunnen afvoeren , is langs de rivieren meer ruimte nodig voor extra afvoercapaciteit en waterberging. Binnen het programma Integraal Riviermanagement (IRM) wordt uitgewerkt hoe dit gerealiseerd kan worden. Het streven is om in 2023 een programma onder de Omgevingswet voor het IRM te publiceren. Dit programma omvat een visie op het rivierengebied tot 2050 met een doorkijk naar 2100, beleidsbeslissingen voor afvoercapaciteit en bodemligging en een aanpak om dit te realiseren door middel van rivierverruimende projecten, ruimtelijke reserveringen en maatregelen om bodemerosie tegen te gaan. Deze laatste maatregelen dragen 

 [ALINEA-CONTENT]:
Om ook in de toekomst hogere rivierafvoeren veilig naar zee te kunnen afvoeren ,
is langs de rivieren meer ruimte nodig voor extra afvoercapaciteit en
waterberging. Binnen het programma Integraal Riviermanagement (IRM) wordt

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

realiseren door middel van rivierverruimende projecten, ruimtelijke reserveringen
en maatregelen om bodemerosie tegen te gaan. Deze laatste maatregelen dragen
ook bij aan de waterbeschikbaarheid in het IJsselmeergebied.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Geen nieuwe bebouwing in het rivierbed
 nativeID=48 parentID=14 & horizontal_ordering=14
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
De koers wordt om geen nieuwe bebouwing in de uiterwaarden meer toe te staan. Hiermee wordt voorkomen dat nieuwe activiteiten of objecten in het rivierbed de plannen voor toekomstbestendigere rivieren duurder of onmogelijk maken. Ook wordt verdere schade voorkomen bij hoge waterstanden of overstromingen. De Beleidslijn Grote Rivieren (BGR) wordt hiervoor in 2023 geëvalueerd en aangescherpt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
De koers wordt om geen nieuwe bebouwing in de uiterwaarden meer toe te staan.
Hiermee wordt voorkomen dat nieuwe activiteiten of objecten in het rivierbed de
plannen voor toekomstbestendigere rivieren duurder of onmogelijk maken. Ook

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

wordt verdere schade voorkomen bij hoge waterstanden of overstromingen. De
Beleidslijn Grote Rivieren (BGR) wordt hiervoor in 2023 geëvalueerd en
aangescherpt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Ruimte voor dijken, waterkeringen en onze kust
 nativeID=49 parentID=14 & horizontal_ordering=15
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Rondom dijken, dammen, duinen en waterkerende kunstwerken is voldoende ruimte nodig om versterkingen te kunnen blijven uitvoeren, ook na 2050. Daar gaan we samen met waterschappen, provincies en gemeenten voor zorgen door te werken aan toekomstbestendige ‘profielen van vrije ruimte’. Dit doen we op basis van de meest recente informatie die het Kennisprogramma Zeespiegelstijging in 2023 oplevert. 

 [ALINEA-CONTENT]:
Rondom dijken, dammen, duinen en waterkerende kunstwerken is voldoende
ruimte nodig om versterkingen te kunnen blijven uitvoeren, ook na 2050. Daar
gaan we samen met waterschappen, provincies en gemeenten voor zorgen door te

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

werken aan toekomstbestendige ‘profielen van vrije ruimte’. Dit doen we op basis
van de meest recente informatie die het Kennisprogramma Zeespiegelstijging in
2023 oplevert.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Geen kustuitbreiding
 nativeID=50 parentID=14 & horizontal_ordering=16
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Om te garanderen dat ook op de lange termijn voldaan kan worden aan de toenemende zandvraag voor het handhaven van de kustlijn is voldoende ruimte nodig voor zandwinning. Dat vraagt om zorgvuldige omgang met de huidige ruimtelijke reserveringen voor zandwinning en om integrale afwegingen ten aanzien van de consequenties die andere ruimtelijke ontwikkelingen kunnen hebben op de winbaarheid/beschikbaarheid van zand in deze gebieden op de Noordzee. Uitkomst van deze afweging kan zijn dat meer gebieden voor zandwinning gereserveerd moeten worden. Hoeveel zand nodig is onder verschillende scenario’s van zeespiegelstijging, bij gelijkblijvende of andere strategieën, wordt onderzocht in het Kennisprogramma Zeespiegelstijging. 

 [ALINEA-CONTENT]:
Om te garanderen dat ook op de lange termijn voldaan kan worden aan de
toenemende zandvraag voor het handhaven van de kustlijn is voldoende ruimte
nodig voor zandwinning. Dat vraagt om zorgvuldige omgang met de huidige

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

ontwikkeling past binnen verschillende kansrijke alternatieven voor de toekomst.
Pilots gericht op kennisontwikkeling voor de toekomstige waterveiligheid zijn bij
meerwaarde nog wel mogelijk.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Ruimte voor waterberging
 nativeID=51 parentID=14 & horizontal_ordering=17
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Extreme buien zoals die van juli 2021 boven Duitsland, België en Limburg laten zien dat nu al rekening moet worden gehouden met uitzonderlijke neerslaghoeveelheden. Door de toename van neerslaghoeveelheden bereiken polder- en boezemsystemen steeds sneller hun grenzen. Geen rekening houden met boven normatieve neerslag kan grootschalige en langdurige schade tot gevolg hebben met een economische en maatschappelijke schade die kan oplopen tot een miljard euro. Om wateroverlast in de toekomst te voorkomen is het van belang dat gebieden, zoals beekdalen, neerslag zo veel mogelijk zelf kunnen vasthouden en/of bergen, en te zorgen voor piekberging en waar nodig noodoverloopgebieden. Dit maakt 

 [ALINEA-CONTENT]:
Extreme buien zoals die van juli 2021 boven Duitsland, België en Limburg laten
zien dat nu al rekening moet worden gehouden met uitzonderlijke
neerslaghoeveelheden. Door de toename van neerslaghoeveelheden bereiken

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

toegestaan, tenzij het niet ten koste gaat van het waterbergend vermogen.
Vanwege de diversiteit in de gebieden zullen deze ruimtelijke reserveringen in de
gebiedsprocessen verder uitgewerkt worden, waarbij er ruimte is voor maatwerk.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Maatregelen
 nativeID=52 parentID=14 & horizontal_ordering=18
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = True

 [ALINEA-SUMMARY]:


 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Zuinig met water
 nativeID=53 parentID=14 & horizontal_ordering=19
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- In de gebiedsprocessen worden in het kader van het NPLG alle grondwateronttrekkingen in beeld gebracht via een meet- en registratieplicht van totaal onttrokken volumes. Afspraken worden gemaakt over de hoeveelheid grondwater die er per jaar in totaal onttrokken mag worden en over de verdeling hiervan. De borging daarvan wordt in afstemming met betrokken partijen nader uitgewerkt. - De vergunningen en andere afspraken voor onttrekkingen uit grondwater worden aangepast, als de balans tussen het grondwatersysteem en grondwaterafhankelijke functies verstoord wordt. Provincies stellen hiervoor een grondwaterplafond op, waarin ook de kleine onttrekkingen mee worden genomen. Dit geldt zowel op provinciale schaal, 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - In de gebiedsprocessen worden in het kader van het NPLG alle ...
 nativeID=54 parentID=53 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- In de gebiedsprocessen worden in het kader van het NPLG alle grondwateronttrekkingen in beeld gebracht via een meet- en registratieplicht van totaal onttrokken volumes. Afspraken worden gemaakt over de hoeveelheid grondwater die er per jaar in totaal onttrokken mag worden en over de verdeling hiervan. De borging daarvan wordt in afstemming met betrokken partijen nader uitgewerkt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- In de gebiedsprocessen worden in het kader van het NPLG alle
grondwateronttrekkingen in beeld gebracht via een meet- en registratieplicht
van totaal onttrokken volumes. Afspraken worden gemaakt over de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

hoeveelheid grondwater die er per jaar in totaal onttrokken mag worden en
over de verdeling hiervan. De borging daarvan wordt in afstemming met
betrokken partijen nader uitgewerkt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - De vergunningen en andere afspraken voor onttrekkingen uit grondwater ...
 nativeID=55 parentID=53 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- De vergunningen en andere afspraken voor onttrekkingen uit grondwater worden aangepast, als de balans tussen het grondwatersysteem en grondwaterafhankelijke functies verstoord wordt. Provincies stellen hiervoor een grondwaterplafond op, waarin ook de kleine onttrekkingen mee worden genomen. Dit geldt zowel op provinciale schaal, als op het schaalniveau van verdrogingsgevoelige natuurgebieden. We betrekken toezicht en handhaving bij dit traject. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- De vergunningen en andere afspraken voor onttrekkingen uit grondwater
worden aangepast, als de balans tussen het grondwatersysteem en
grondwaterafhankelijke functies verstoord wordt. Provincies stellen hiervoor

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

genomen. Dit geldt zowel op provinciale schaal, als op het schaalniveau van
verdrogingsgevoelige natuurgebieden. We betrekken toezicht en handhaving
bij dit traject.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Provincies en drinkwaterbedrijven werken toe naar een landelijk ...
 nativeID=56 parentID=53 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies en drinkwaterbedrijven werken toe naar een landelijk drinkwaternetwerk, door provincie-overstijgend samen te werken en netwerken te koppelen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Provincies en drinkwaterbedrijven werken toe naar een landelijk
drinkwaternetwerk, door provincie-overstijgend samen te werken en
netwerken te koppelen.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - We gaan samen met de partners werken aan een nationaal plan van aanpak ...
 nativeID=57 parentID=53 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We gaan samen met de partners werken aan een nationaal plan van aanpak voor drinkwaterbesparing, op basis van de verkenning naar maatregelen en instrumenten voor bewust en zuinig drinkwaterverbruik. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- We gaan samen met de partners werken aan een nationaal plan van aanpak
voor drinkwaterbesparing, op basis van de verkenning naar maatregelen en
instrumenten voor bewust en zuinig drinkwaterverbruik.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - We bekijken hoe het beleidsinstrument beprijzing het beste kan worden ...
 nativeID=58 parentID=53 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We bekijken hoe het beleidsinstrument beprijzing het beste kan worden ingezet voor het toekomstbestendig maken van de drinkwatervoorziening , met waarborgen voor de betaalbaarheid. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- We bekijken hoe het beleidsinstrument beprijzing het beste kan worden
ingezet voor het toekomstbestendig maken van de drinkwatervoorziening , met
waarborgen voor de betaalbaarheid.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Nieuwe drinkwateronttrekkingen worden toegestaan mits ze duurzaam ...
 nativeID=59 parentID=53 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Nieuwe drinkwateronttrekkingen worden toegestaan mits ze duurzaam inpasbaar zijn, ook in relatie tot verdrogingsproblematiek en effect op bestaand gebruik. Voor de korte termijn krijgt het drinkwaterbelang daar waar nodig en onder strikte voorwaarde prioriteit, vanwege de leveringsplicht van drinkwaterbedrijven en de zorgplicht van overheden. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Nieuwe drinkwateronttrekkingen worden toegestaan mits ze duurzaam
inpasbaar zijn, ook in relatie tot verdrogingsproblematiek en effect op
bestaand gebruik. Voor de korte termijn krijgt het drinkwaterbelang daar waar

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

nodig en onder strikte voorwaarde prioriteit, vanwege de leveringsplicht van
drinkwaterbedrijven en de zorgplicht van overheden.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Met Vewin en VEMW worden afspraken gemaakt over drinkwaterbesparing bij ...
 nativeID=60 parentID=53 & horizontal_ordering=6
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Met Vewin en VEMW worden afspraken gemaakt over drinkwaterbesparing bij alle watergebruikers. Het leveren van drinkwater voor koeling van grootzakelijke waterverbruikers, waaronder bijvoorbeeld datacenters, wordt beperkt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Met Vewin en VEMW worden afspraken gemaakt over drinkwaterbesparing bij
alle watergebruikers. Het leveren van drinkwater voor koeling van
grootzakelijke waterverbruikers, waaronder bijvoorbeeld datacenters, wordt

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

beperkt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Voldoende water
 nativeID=61 parentID=14 & horizontal_ordering=20
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Op basis van de Strategie Klimaatbestendige Zoetwaterverdeling Hoofdwatersysteem vergroten we de waterbeschikbaarheid in het hoofdwatersysteem, door het aanwijzen van zoetwaterbuffers en -zones en het water situationeel te sturen naar waar het op enig moment nodig is. Tevens wordt de mogelijkheid van een tweede aanvoerroute via het Amsterdam-Rijnkanaal naar het IJsselmeer verkend. - In 2026 vindt de herijking plaats van de Deltabeslissingen Waterveiligheid, Zoetwater, Klimaatadaptie en IJsselmeergebied. Hierbij wordt de aanscherping van de normen voor vasthouden, bergen en afvoeren van het water nationaal en regionaal in onderlinge samenhang afgewogen. - In de provinciale gebiedsprogramma’s wordt ruimte opgenomen voor regionale waterbuffers, 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Op basis van de Strategie Klimaatbestendige Zoetwaterverdeling ...
 nativeID=62 parentID=61 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Op basis van de Strategie Klimaatbestendige Zoetwaterverdeling Hoofdwatersysteem vergroten we de waterbeschikbaarheid in het hoofdwatersysteem, door het aanwijzen van zoetwaterbuffers en -zones en het water situationeel te sturen naar waar het op enig moment nodig is. Tevens wordt de mogelijkheid van een tweede aanvoerroute via het Amsterdam-Rijnkanaal naar het IJsselmeer verkend. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Op basis van de Strategie Klimaatbestendige Zoetwaterverdeling
Hoofdwatersysteem vergroten we de waterbeschikbaarheid in het
hoofdwatersysteem, door het aanwijzen van zoetwaterbuffers en -zones en

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

het water situationeel te sturen naar waar het op enig moment nodig is.
Tevens wordt de mogelijkheid van een tweede aanvoerroute via het
Amsterdam-Rijnkanaal naar het IJsselmeer verkend.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - In 2026 vindt de herijking plaats van de Deltabeslissingen Waterveiligheid, ...
 nativeID=63 parentID=61 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- In 2026 vindt de herijking plaats van de Deltabeslissingen Waterveiligheid, Zoetwater, Klimaatadaptie en IJsselmeergebied. Hierbij wordt de aanscherping van de normen voor vasthouden, bergen en afvoeren van het water nationaal en regionaal in onderlinge samenhang afgewogen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- In 2026 vindt de herijking plaats van de Deltabeslissingen Waterveiligheid,
Zoetwater, Klimaatadaptie en IJsselmeergebied. Hierbij wordt de aanscherping
van de normen voor vasthouden, bergen en afvoeren van het water nationaal

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

en regionaal in onderlinge samenhang afgewogen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - In de provinciale gebiedsprogramma’s wordt ruimte opgenomen voor ...
 nativeID=64 parentID=61 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- In de provinciale gebiedsprogramma’s wordt ruimte opgenomen voor regionale waterbuffers, zodat daar water kan worden opgeslagen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- In de provinciale gebiedsprogramma’s wordt ruimte opgenomen voor
regionale waterbuffers, zodat daar water kan worden opgeslagen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Verzilting via spui- en schutsluizen in de Afsluitdijk wordt verminderd. Zo ...
 nativeID=65 parentID=61 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Verzilting via spui- en schutsluizen in de Afsluitdijk wordt verminderd. Zo besparen we zoet water, want hierdoor hoeft minder doorgespoeld te worden. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Verzilting via spui- en schutsluizen in de Afsluitdijk wordt verminderd. Zo
besparen we zoet water, want hierdoor hoeft minder doorgespoeld te worden.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Om de sponswerking te verbeteren en daarmee de waterbeschikbaarheid te ...
 nativeID=66 parentID=61 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Om de sponswerking te verbeteren en daarmee de waterbeschikbaarheid te vergroten zetten we in op: (a) vergroting grondwateraanvulling in bovenstroomse gebieden, door het dichten van greppels en sloten. (b) vertragen van waterafvoer door beken te laten hermeanderen en het oppervlak te verruwen, o.a. door het aanleggen van houtwallen en heggen. (c) w ater beter laten infiltreren, door onnodige bodemafdekking te voorkomen. (d) w ater beter vasthouden in de bodem door duurzaam bodembeheer. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Om de sponswerking te verbeteren en daarmee de waterbeschikbaarheid te
vergroten zetten we in op:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (a) vergroting grondwateraanvulling in bovenstroomse gebieden, door het ...
 nativeID=67 parentID=66 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(a) vergroting grondwateraanvulling in bovenstroomse gebieden, door het dichten van greppels en sloten. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(a) vergroting grondwateraanvulling in bovenstroomse gebieden, door het
dichten van greppels en sloten.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (b) vertragen van waterafvoer door beken te laten hermeanderen en het ...
 nativeID=68 parentID=66 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(b) vertragen van waterafvoer door beken te laten hermeanderen en het oppervlak te verruwen, o.a. door het aanleggen van houtwallen en heggen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(b) vertragen van waterafvoer door beken te laten hermeanderen en het
oppervlak te verruwen, o.a. door het aanleggen van houtwallen en heggen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (c) w ater beter laten infiltreren, door onnodige bodemafdekking te ...
 nativeID=69 parentID=66 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(c) w ater beter laten infiltreren, door onnodige bodemafdekking te voorkomen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(c) w ater beter laten infiltreren, door onnodige bodemafdekking te
voorkomen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (d) w ater beter vasthouden in de bodem door duurzaam bodembeheer. 
 nativeID=70 parentID=66 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(d) w ater beter vasthouden in de bodem door duurzaam bodembeheer. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(d) w ater beter vasthouden in de bodem door duurzaam bodembeheer.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Schoon en gezond water
 nativeID=71 parentID=14 & horizontal_ordering=21
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We voeren maatregelen uit de Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027 uiterlijk in 2027 uit. Bij de tussenevaluatie voor de KRW zal worden beoordeeld of met het uitvoeren van deze maatregelen Nederland op koers ligt om de doelen van de KRW te gaan halen. - Waar mogelijk wordt de bronaanpak versterkt. Dat begint op Europees niveau door het gebruik van schadelijke stoffen te minimaliseren, denk aan PFAS. Vervolgens beoordelen we bepaalde stoffen in Nederland op onze specifieke omstandigheden, zoals bij de toelating van gewasbeschermingsmiddelen. Tot slot wordt bij vergunningverlening getoetst of lozingen van puntbronnen, bijvoorbeeld industrie, er niet toe leiden dat normen voor 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - We voeren maatregelen uit de Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027 ...
 nativeID=72 parentID=71 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We voeren maatregelen uit de Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027 uiterlijk in 2027 uit. Bij de tussenevaluatie voor de KRW zal worden beoordeeld of met het uitvoeren van deze maatregelen Nederland op koers ligt om de doelen van de KRW te gaan halen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- We voeren maatregelen uit de Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027
uiterlijk in 2027 uit. Bij de tussenevaluatie voor de KRW zal worden
beoordeeld of met het uitvoeren van deze maatregelen Nederland op koers ligt

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

om de doelen van de KRW te gaan halen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Waar mogelijk wordt de bronaanpak versterkt. Dat begint op Europees niveau ...
 nativeID=73 parentID=71 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Waar mogelijk wordt de bronaanpak versterkt. Dat begint op Europees niveau door het gebruik van schadelijke stoffen te minimaliseren, denk aan PFAS. Vervolgens beoordelen we bepaalde stoffen in Nederland op onze specifieke omstandigheden, zoals bij de toelating van gewasbeschermingsmiddelen. Tot slot wordt bij vergunningverlening getoetst of lozingen van puntbronnen, bijvoorbeeld industrie, er niet toe leiden dat normen voor de waterkwaliteit worden overschreden. Hier zorgen we er voor dat betrokkenen voldoende kennis hebben van de ontwikkelingen rond nieuwe stoffen en bijbehorende normen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Waar mogelijk wordt de bronaanpak versterkt. Dat begint op Europees niveau
door het gebruik van schadelijke stoffen te minimaliseren, denk aan PFAS.
Vervolgens beoordelen we bepaalde stoffen in Nederland op onze specifieke

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

worden overschreden. Hier zorgen we er voor dat betrokkenen voldoende
kennis hebben van de ontwikkelingen rond nieuwe stoffen en bijbehorende
normen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Zuivering aan het eind van de keten is ook nodig. Innovatie op ...
 nativeID=74 parentID=71 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Zuivering aan het eind van de keten is ook nodig. Innovatie op rioolwaterzuiveringsinstallaties is een continu proces. Aanvullende zuivering is nodig om chemische stoffen, zoals geneesmiddelen te verwijderen. Daarnaast kan hier een bijdrage worden geleverd aan het terugwinnen van grondstoffen en de energietransitie. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Zuivering aan het eind van de keten is ook nodig. Innovatie op
rioolwaterzuiveringsinstallaties is een continu proces. Aanvullende zuivering is
nodig om chemische stoffen, zoals geneesmiddelen te verwijderen. Daarnaast

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

kan hier een bijdrage worden geleverd aan het terugwinnen van grondstoffen
en de energietransitie.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Voor nutriënten uit agrarische bronnen zijn de maatregelen van het 7 e ...
 nativeID=75 parentID=71 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Voor nutriënten uit agrarische bronnen zijn de maatregelen van het 7 e Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2022-2026) plus het addendum leidend, naast de voorwaarden die voortvloeien uit de derogatiebeschikking14. In het kader van het NPLG werken provincies de benodigde maatregelen uit voor de restopgave voor de KRW en de Nitraatrichtlijn, voor zover deze worden beïnvloed door agrarische bronnen. Voor nutriënten vormt dit tevens de invulling van de ‘gebiedsgerichte aanpak waterkwaliteit’ uit het 7 e Actieprogramma. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Voor nutriënten uit agrarische bronnen zijn de maatregelen van het 7 e
Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2022-2026) plus het addendum leidend,
naast de voorwaarden die voortvloeien uit de derogatiebeschikking14. In het

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

beïnvloed door agrarische bronnen. Voor nutriënten vormt dit tevens de
invulling van de ‘gebiedsgerichte aanpak waterkwaliteit’ uit het 7 e
Actieprogramma.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Met betrekking tot de glastuinbouw werken Rijk, waterschappen en ...
 nativeID=76 parentID=71 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Met betrekking tot de glastuinbouw werken Rijk, waterschappen en gemeenten aan preventie van emissies en aan een kwaliteitsimpuls voor het toezicht vanuit waterschappen en omgevingsdiensten, zodat nullozingen, lozingen op oppervlaktewater en indirecte lozingen adequaat worden gecontroleerd. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Met betrekking tot de glastuinbouw werken Rijk, waterschappen en
gemeenten aan preventie van emissies en aan een kwaliteitsimpuls voor het
toezicht vanuit waterschappen en omgevingsdiensten, zodat nullozingen,

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

lozingen op oppervlaktewater en indirecte lozingen adequaat worden
gecontroleerd.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Om normoverschrijding in grond- en oppervlaktewater te voorkomen, is meer ...
 nativeID=77 parentID=71 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Om normoverschrijding in grond- en oppervlaktewater te voorkomen, is meer aandacht nodig voor adequate vergunningverlening, toezicht en handhaving. Puntlozingen vanuit industrie, rioolwaterzuiveringsinstallaties en andere bronnen mogen het doelbereik KRW niet in de weg zitten. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Om normoverschrijding in grond- en oppervlaktewater te voorkomen, is meer
aandacht nodig voor adequate vergunningverlening, toezicht en handhaving.
Puntlozingen vanuit industrie, rioolwaterzuiveringsinstallaties en andere

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bronnen mogen het doelbereik KRW niet in de weg zitten.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Om ervoor te zorgen dat nieuwe koelwaterlozingen geen nadelige gevolgen ...
 nativeID=78 parentID=71 & horizontal_ordering=6
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Om ervoor te zorgen dat nieuwe koelwaterlozingen geen nadelige gevolgen hebben voor het ontvangende oppervlaktewater van onz e grote rivieren, past het Rijk in 2023 de beoordelingssystematiek warmtelozingen aan. We werken hierbij toe naar een maximumtemperatuur in het ontvangend water van 25 °C conform de doelstelling in de KRW . We overleggen hierbij met relevante sectoren (o.a. VEMW, Energie Nederland) welke maatregelen daarvoor eventueel nodig zijn, rekening houdend met uitvoerbaarheid en handelingsperspectief. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Om ervoor te zorgen dat nieuwe koelwaterlozingen geen nadelige gevolgen
hebben voor het ontvangende oppervlaktewater van onz e grote rivieren, past
het Rijk in 2023 de beoordelingssystematiek warmtelozingen aan. We werken

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

sectoren (o.a. VEMW, Energie Nederland) welke maatregelen daarvoor
eventueel nodig zijn, rekening houdend met uitvoerbaarheid en
handelingsperspectief.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Ruimte voor water
 nativeID=79 parentID=14 & horizontal_ordering=22
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
aangepast, volgend op de herijking van de Deltabeslissingen Zoetwater en IJsselmeergebied. Over de bestaande vergevorderde afspraken gaan we met de betrokken partijen in gesprek. - We staan in de uiterwaarden (die vallen onder de Beleidslijn grote rivieren) geen nieuwe bebouwing meer toe. Partijen houden hier vanaf heden rekening mee en de Beleidslijn grote rivieren wordt hierop aangescherpt en geëvalueerd hoe dit kan. - We monitoren bestaande regels voor buitendijks bouwen rond het IJsselmeergebied. Het Barro, of BKL onder de Omgevingswet, wordt in 2026 - Op basis van het Programma onder de Omgevingswet Integraal Riviermanagement, komen er vanaf 2023 nieuwe projecten 

 [ALINEA-CONTENT]:
aangepast, volgend op de herijking van de Deltabeslissingen Zoetwater en
IJsselmeergebied. Over de bestaande vergevorderde afspraken gaan we met
de betrokken partijen in gesprek.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - We staan in de uiterwaarden (die vallen onder de Beleidslijn grote rivieren) ...
 nativeID=80 parentID=79 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We staan in de uiterwaarden (die vallen onder de Beleidslijn grote rivieren) geen nieuwe bebouwing meer toe. Partijen houden hier vanaf heden rekening mee en de Beleidslijn grote rivieren wordt hierop aangescherpt en geëvalueerd hoe dit kan. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- We staan in de uiterwaarden (die vallen onder de Beleidslijn grote rivieren)
geen nieuwe bebouwing meer toe. Partijen houden hier vanaf heden rekening
mee en de Beleidslijn grote rivieren wordt hierop aangescherpt en geëvalueerd

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

hoe dit kan.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - We monitoren bestaande regels voor buitendijks bouwen rond het ...
 nativeID=81 parentID=79 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We monitoren bestaande regels voor buitendijks bouwen rond het IJsselmeergebied. Het Barro, of BKL onder de Omgevingswet, wordt in 2026 

 [ALINEA-CONTENT]:
- We monitoren bestaande regels voor buitendijks bouwen rond het
IJsselmeergebied. Het Barro, of BKL onder de Omgevingswet, wordt in 2026

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Op basis van het Programma onder de Omgevingswet Integraal ...
 nativeID=82 parentID=79 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Op basis van het Programma onder de Omgevingswet Integraal Riviermanagement, komen er vanaf 2023 nieuwe projecten voor rivierverruiming, aanpassingen van de ruimtelijke reserveringen en maatregelen om de bodemerosie in de rivieren tegen te gaan. Dit heeft ook positieve effecten op de watertoevoer naar het IJsselmeergebied. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Op basis van het Programma onder de Omgevingswet Integraal
Riviermanagement, komen er vanaf 2023 nieuwe projecten voor
rivierverruiming, aanpassingen van de ruimtelijke reserveringen en

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

maatregelen om de bodemerosie in de rivieren tegen te gaan. Dit heeft ook
positieve effecten op de watertoevoer naar het IJsselmeergebied.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Samen met waterschappen, provincies en gemeenten ontwikkelen we ...
 nativeID=83 parentID=79 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Samen met waterschappen, provincies en gemeenten ontwikkelen we toekomstbestendige profielen van vrije ruimte. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Samen met waterschappen, provincies en gemeenten ontwikkelen we
toekomstbestendige profielen van vrije ruimte.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Op basis van bovenregionale stresstesten wordt het water- en bodemsysteem ...
 nativeID=84 parentID=79 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Op basis van bovenregionale stresstesten wordt het water- en bodemsysteem geoptimaliseerd. Dit was ook aangekondigd in de Beleidstafel wateroverlast en hoogwater. In de provinciale gebiedsprogramma’s wordt ruimte opgenomen voor regionale waterbergingen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Op basis van bovenregionale stresstesten wordt het water- en bodemsysteem
geoptimaliseerd. Dit was ook aangekondigd in de Beleidstafel wateroverlast en
hoogwater. In de provinciale gebiedsprogramma’s wordt ruimte opgenomen

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

voor regionale waterbergingen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Omdat onze buurlanden te maken hebben met vergelijkbare problemen is en ...
 nativeID=85 parentID=79 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Omdat onze buurlanden te maken hebben met vergelijkbare problemen is en blijft internationale afstemming ten behoeve van waterveiligheid, waterkwaliteit en waterverdeling noodzakelijk. We zullen het belang van het vasthouden van water ook bespreken met onze buurlanden in de diverse internationale overleggen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Omdat onze buurlanden te maken hebben met vergelijkbare problemen is en
blijft internationale afstemming ten behoeve van waterveiligheid,
waterkwaliteit en waterverdeling noodzakelijk. We zullen het belang van het

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

vasthouden van water ook bespreken met onze buurlanden in de diverse
internationale overleggen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Consequenties
 nativeID=86 parentID=14 & horizontal_ordering=23
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- De waterkwaliteit en zoetwaterbeschikbaarheid vragen zowel op korte als op lange termijn een grote inzet. Op de langere termijn leidt dit vaak tot besparing: (a) Korte en lange termijn investeringen zijn nodig bij de industrie voor de reductie opgave, realisatie circulariteit en bronaanpak. (b) Korte en lange termijn aanpassingen en investeringen zijn nodig bij drinkwatervoorziening, voor realiseren van nieuwe duurzame drinkwaterbronnen en een hybride bedrijfsvoering. (c) Gevolgen voor agrarisch landgebruik en bedrijfsvoering, waarvoor de structurerende keuzes verder worden uitgewerkt in het NPLG. (d) Op korte termijn hogere kosten nieuwbouw door waterbesparende maatregelen en circulaire waterhuishouding. - Klimaatverandering gaat meer 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - De waterkwaliteit en zoetwaterbeschikbaarheid vragen zowel op korte als op ...
 nativeID=87 parentID=86 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- De waterkwaliteit en zoetwaterbeschikbaarheid vragen zowel op korte als op lange termijn een grote inzet. Op de langere termijn leidt dit vaak tot besparing: (a) Korte en lange termijn investeringen zijn nodig bij de industrie voor de reductie opgave, realisatie circulariteit en bronaanpak. (b) Korte en lange termijn aanpassingen en investeringen zijn nodig bij drinkwatervoorziening, voor realiseren van nieuwe duurzame drinkwaterbronnen en een hybride bedrijfsvoering. (c) Gevolgen voor agrarisch landgebruik en bedrijfsvoering, waarvoor de structurerende keuzes verder worden uitgewerkt in het NPLG. (d) Op korte termijn hogere kosten nieuwbouw door waterbesparende maatregelen en circulaire waterhuishouding. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- De waterkwaliteit en zoetwaterbeschikbaarheid vragen zowel op korte als op
lange termijn een grote inzet. Op de langere termijn leidt dit vaak tot
besparing:

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (a) Korte en lange termijn investeringen zijn nodig bij de industrie voor de ...
 nativeID=88 parentID=87 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(a) Korte en lange termijn investeringen zijn nodig bij de industrie voor de reductie opgave, realisatie circulariteit en bronaanpak. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(a) Korte en lange termijn investeringen zijn nodig bij de industrie voor de
reductie opgave, realisatie circulariteit en bronaanpak.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (b) Korte en lange termijn aanpassingen en investeringen zijn nodig bij ...
 nativeID=89 parentID=87 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(b) Korte en lange termijn aanpassingen en investeringen zijn nodig bij drinkwatervoorziening, voor realiseren van nieuwe duurzame drinkwaterbronnen en een hybride bedrijfsvoering. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(b) Korte en lange termijn aanpassingen en investeringen zijn nodig bij
drinkwatervoorziening, voor realiseren van nieuwe duurzame
drinkwaterbronnen en een hybride bedrijfsvoering.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (c) Gevolgen voor agrarisch landgebruik en bedrijfsvoering, waarvoor de ...
 nativeID=90 parentID=87 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(c) Gevolgen voor agrarisch landgebruik en bedrijfsvoering, waarvoor de structurerende keuzes verder worden uitgewerkt in het NPLG. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(c) Gevolgen voor agrarisch landgebruik en bedrijfsvoering, waarvoor de
structurerende keuzes verder worden uitgewerkt in het NPLG.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (d) Op korte termijn hogere kosten nieuwbouw door waterbesparende ...
 nativeID=91 parentID=87 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(d) Op korte termijn hogere kosten nieuwbouw door waterbesparende maatregelen en circulaire waterhuishouding. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(d) Op korte termijn hogere kosten nieuwbouw door waterbesparende
maatregelen en circulaire waterhuishouding.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Klimaatverandering gaat meer ruimte vragen: rivierverruiming, ruimte voor ...
 nativeID=92 parentID=86 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Klimaatverandering gaat meer ruimte vragen: rivierverruiming, ruimte voor waterberging, maar ook een ruimte langs dijken en waterkeringen. Hier liggen ook kansen voor andere opgaven, zoals het verbeteren van de waterkwaliteit en de realisatie van natuurdoelen. Omdat de ruimte in Nederland schaars is, wordt maximaal synergie gezocht. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Klimaatverandering gaat meer ruimte vragen: rivierverruiming, ruimte voor
waterberging, maar ook een ruimte langs dijken en waterkeringen. Hier liggen
ook kansen voor andere opgaven, zoals het verbeteren van de waterkwaliteit

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

en de realisatie van natuurdoelen. Omdat de ruimte in Nederland schaars is,
wordt maximaal synergie gezocht.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=2
 [TITLE] = 1.2 Bodem; vitaal en efficiënt geordend Problematiek
 nativeID=93 parentID=13 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
We hebben de bodem nodig om huizen op te bouwen en voedsel op te produceren. We maken drinkwater uit ons grondwater en halen energie en grondstoffen uit de ondergrond. De bodem is ook ons archief met waardevolle archeologische en geologische informatie. Grootschalige bodemafdekking voor woningbouw, industrie en infrastructuur zorgt echter voor problemen met de waterafvoer en het veroorzaakt hittestress in versteende gebieden. We hebben te maken met bodemdaling, verdroging, verzilting, een toename van CO 2-emissies, bodemverdichting en afname van organische stof en biodiversiteit in bodems. Op dit moment daalt de bodem in veel gebieden met een centimeter per jaar. De 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = We vragen veel van de bodem
 nativeID=94 parentID=93 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
We hebben de bodem nodig om huizen op te bouwen en voedsel op te produceren. We maken drinkwater uit ons grondwater en halen energie en grondstoffen uit de ondergrond. De bodem is ook ons archief met waardevolle archeologische en geologische informatie. Grootschalige bodemafdekking voor woningbouw, industrie en infrastructuur zorgt echter voor problemen met de waterafvoer en het veroorzaakt hittestress in versteende gebieden. We hebben te maken met bodemdaling, verdroging, verzilting, een toename van CO 2-emissies, bodemverdichting en afname van organische stof en biodiversiteit in bodems. Op dit moment daalt de bodem in veel gebieden met een centimeter per jaar. De 

 [ALINEA-CONTENT]:
We hebben de bodem nodig om huizen op te bouwen en voedsel op te
produceren. We maken drinkwater uit ons grondwater en halen energie en
grondstoffen uit de ondergrond. De bodem is ook ons archief met waardevolle

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bodemkwaliteit en daarmee ook het grondwater. Het doorboren van afsluitende
bodemlagen kan bijvoorbeeld zorgen voor verspreiding van verontreiniging of
zoute kwel richting drinkwatervoorraden.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Verlies van bodemfuncties
 nativeID=95 parentID=93 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Als we niet anders met de bodem omgaan, verliezen we de natuurlijke kracht van de bodem die ons juist kan helpen in de grote opgaven op het gebied van klimaat, biodiversiteit, water en stikstof. We moeten de bodem herstellen, bescherme n en slimmer gebruiken om de natuurlijk aanwezige potentie te benutten. Een gezonde bodem werkt als spons voor waterbuffering, is beter bestand tegen verdroging, slaat koolstof op, houdt stikstof vast en draagt bij aan de biodiversiteit en waterkwaliteit. Vanzelfsprekend is een gezonde bodem van grote waarde voor de agrarische sector en heeft deze sector een strategische positie om de kwaliteit 

 [ALINEA-CONTENT]:
Als we niet anders met de bodem omgaan, verliezen we de natuurlijke kracht van
de bodem die ons juist kan helpen in de grote opgaven op het gebied van klimaat,
biodiversiteit, water en stikstof. We moeten de bodem herstellen, bescherme n en

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bodem op peil te houden. De bodem is meer dan vierkante meters land; het is een
levend ecosysteem. Als de bode m is aangetast kost het tijd en geld om haar te
herstellen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Structurerende keuzes Bodem
 nativeID=96 parentID=93 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
15. We versterken de regie op de inrichting van de ondergrond. Daarmee bereiken we een efficiënte inrichting ervan, zodat ontwikkelingen als woningbouw en energietransitie mogelijk worden gemaakt zonder de bodem aan te tasten. Rijk en gemeenten ontwikkelen hiervoor een gezamenlijk instrument. 16. We streven bij verstedelijking en infrastructuur naar zo efficiënt mogelijk gebruik van ruimte, dekken de bodem zo min mogelijk af en herstellen de bodem waar mogelijk. Zo behouden we waardevolle organisch rijke landbouw- en natuurbodems en blijft de sponswerking van de bodem behouden. Samen met gemeenten en provincies zetten we in op beperking van onnodig landgebruik. 17. We 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 15. We versterken de regie op de inrichting van de ondergrond. Daarmee ...
 nativeID=97 parentID=96 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
15. We versterken de regie op de inrichting van de ondergrond. Daarmee bereiken we een efficiënte inrichting ervan, zodat ontwikkelingen als woningbouw en energietransitie mogelijk worden gemaakt zonder de bodem aan te tasten. Rijk en gemeenten ontwikkelen hiervoor een gezamenlijk instrument. 

 [ALINEA-CONTENT]:
15. We versterken de regie op de inrichting van de ondergrond. Daarmee
bereiken we een efficiënte inrichting ervan, zodat ontwikkelingen als
woningbouw en energietransitie mogelijk worden gemaakt zonder de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bodem aan te tasten. Rijk en gemeenten ontwikkelen hiervoor een
gezamenlijk instrument.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 16. We streven bij verstedelijking en infrastructuur naar zo efficiënt ...
 nativeID=98 parentID=96 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
16. We streven bij verstedelijking en infrastructuur naar zo efficiënt mogelijk gebruik van ruimte, dekken de bodem zo min mogelijk af en herstellen de bodem waar mogelijk. Zo behouden we waardevolle organisch rijke landbouw- en natuurbodems en blijft de sponswerking van de bodem behouden. Samen met gemeenten en provincies zetten we in op beperking van onnodig landgebruik. 

 [ALINEA-CONTENT]:
16. We streven bij verstedelijking en infrastructuur naar zo efficiënt
mogelijk gebruik van ruimte, dekken de bodem zo min mogelijk af en
herstellen de bodem waar mogelijk. Zo behouden we waardevolle

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

organisch rijke landbouw- en natuurbodems en blijft de sponswerking
van de bodem behouden. Samen met gemeenten en provincies zetten
we in op beperking van onnodig landgebruik.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 17. We sturen ook in bestaand bebouwd gebied op vermindering van ...
 nativeID=99 parentID=96 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
17. We sturen ook in bestaand bebouwd gebied op vermindering van onnodige bodemafdekking. De verstedelijkte omgeving wordt beter leefbaar als er minder hitte-stress is of wateroverlast tijdens piekbuien. Dit bereiken we door de bodem te herstellen en in te zetten op stedelijk groen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
17. We sturen ook in bestaand bebouwd gebied op vermindering van
onnodige bodemafdekking. De verstedelijkte omgeving wordt beter
leefbaar als er minder hitte-stress is of wateroverlast tijdens piekbuien.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

Dit bereiken we door de bodem te herstellen en in te zetten op
stedelijk groen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 18. We behouden ook voor de toekomst waardevolle landbouwgronden. Dit ...
 nativeID=100 parentID=96 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
18. We behouden ook voor de toekomst waardevolle landbouwgronden. Dit doen we door maatregelen uit te werken voor het beheer van landbouwgronden op het gebied van materieel, nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen etc. Vanuit het Nationaal Programma Landbouwbodems trekken we samen met kennispartijen, de agrarische sector en de ketenpartijen op. Dit wordt in het Nationaal Strategisch Plan15 verankerd. 

 [ALINEA-CONTENT]:
18. We behouden ook voor de toekomst waardevolle landbouwgronden. Dit
doen we door maatregelen uit te werken voor het beheer van
landbouwgronden op het gebied van materieel, nutriënten,

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

Landbouwbodems trekken we samen met kennispartijen, de agrarische
sector en de ketenpartijen op. Dit wordt in het Nationaal Strategisch
Plan15 verankerd.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 19. We gaan bodemverstoring door ontgraving tegen en hergebruiken ...
 nativeID=101 parentID=96 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
19. We gaan bodemverstoring door ontgraving tegen en hergebruiken grond hoogwaardig. Daarmee behouden we gezonde en vitale bodems. Samen met provincies en waterschappen start het Rijk hier als opdrachtgever zelf pilots voor. 

 [ALINEA-CONTENT]:
19. We gaan bodemverstoring door ontgraving tegen en hergebruiken
grond hoogwaardig. Daarmee behouden we gezonde en vitale bodems.
Samen met provincies en waterschappen start het Rijk hier als

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

opdrachtgever zelf pilots voor.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 20. We herijken de aanpak van bestaande en diffuse ...
 nativeID=102 parentID=96 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
20. We herijken de aanpak van bestaande en diffuse bodemverontreiniging. Dit doen we om de risico’s voor mens en milieu te beperken. Hiervoor is een gebiedsgerichte aanpak nodig, omdat geheel saneren praktisch vaak geen optie is. 

 [ALINEA-CONTENT]:
20. We herijken de aanpak van bestaande en diffuse
bodemverontreiniging. Dit doen we om de risico’s voor mens en milieu
te beperken. Hiervoor is een gebiedsgerichte aanpak nodig, omdat

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

geheel saneren praktisch vaak geen optie is.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Inzet
 nativeID=103 parentID=93 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = True

 [ALINEA-SUMMARY]:


 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Vitale bodems
 nativeID=104 parentID=93 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
We willen een vitale bodem bereiken. Een bodem die haar waardevolle diensten zoals onder andere waterbuffering, opname van stikstof en vruchtbare grond voor landbouw ongestoord aan ons en aan toekomstige generaties kan blijven leveren. Dat is een minimaal verstoorde bodem die in balans is en vol leven. Er is nog onderzoek en ontsluiting van kennis nodig om vitale bodems ge heel te definiëren, dit wordt samen met kennisinstellingen uitgevoerd. Tegelijkertijd zijn er nu al veel dingen die we kunnen doen om de bodem vitaal te krijgen. Om onze bodems ook voor toekomstige generaties vruchtbaar en vitaal te houden, is het 

 [ALINEA-CONTENT]:
We willen een vitale bodem bereiken. Een bodem die haar waardevolle diensten
zoals onder andere waterbuffering, opname van stikstof en vruchtbare grond voor
landbouw ongestoord aan ons en aan toekomstige generaties kan blijven leveren.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

samenhangede visie (nationaal) op bodembeleid is nodig. Samen met
stakeholders wordt dit vertaald in het Nationale Programma Bodem en
Ondergrond.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Efficiënte ondergrondse ordening
 nativeID=105 parentID=93 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Voor de ondergrond willen we een zorgvuldig geordende, optimaal benutte ondergrondse ruimte, waar functies zoals bijvoorbeeld bodemenergie en grondwatervoorraden elkaar niet negatief beïnvloeden. Het gaat hierbij ook bijvoorbeeld om het in standhouden van bodemlagen en het beschermen van natuurlijke bodemschatten zoals grondwatervoorraden en het behoud (in situ) van archeologisch erfgoed. Hiervoor is het belangrijk om de beschikbare kennis en informatie over het gebruik van de bodem en ondergrond gestructureerd te ontsluiten. Omdat we de ondergrondse ruimte intensiever gaan benutten, zullen we vaker oude verontreinigingen tegenkomen. Ruimtelijke ontwikkelingen bieden mogelijkheden om bestaande verontreinigingen op een logisch moment aan te pakken. Dat 

 [ALINEA-CONTENT]:
Voor de ondergrond willen we een zorgvuldig geordende, optimaal benutte
ondergrondse ruimte, waar functies zoals bijvoorbeeld bodemenergie en
grondwatervoorraden elkaar niet negatief beïnvloeden. Het gaat hierbij ook

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

pakken. Dat betekent dat er regie nodig is op de ondergrondse ruimtelijke
ordening. Met name de planning en keuze aangaande de aanleg van
bodemenergiesystemen is hierin van belang.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Maatregelen
 nativeID=106 parentID=93 & horizontal_ordering=6
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = True

 [ALINEA-SUMMARY]:


 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Regie inrichting van de ondergrond
 nativeID=107 parentID=93 & horizontal_ordering=7
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Het ruimtelijk ordenen van de ondergrond wordt verplicht gesteld voor zowel de Rijksoverheid als gemeenten en provincies. Voor het bevorderen van de regie in de ondergrond ontwikkelen Rijk en gemeenten een gezamenlijk instrument. In eerste instantie gaat het om het ruimtegebruik in de bovenste 500 meter van de ondergrond. Voor de diepe ondergrond (dieper dan 500 meter) brengen EZK, IenW en IPO samen de toekomstige ontwikkelingen in beeld (bijvoorbeeld voor de energietransitie, energiehoofdstructuur en waterstofopslag), zodat ook de diepe ondergrond toekomstbestendig wordt ingericht. Hiermee wordt schade aan natuurlijke bodemschatten zoals grondwatervoorraden voorkomen. - Het Rijk geeft vanuit de NOVI 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Het ruimtelijk ordenen van de ondergrond wordt verplicht gesteld voor zowel ...
 nativeID=108 parentID=107 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Het ruimtelijk ordenen van de ondergrond wordt verplicht gesteld voor zowel de Rijksoverheid als gemeenten en provincies. Voor het bevorderen van de regie in de ondergrond ontwikkelen Rijk en gemeenten een gezamenlijk instrument. In eerste instantie gaat het om het ruimtegebruik in de bovenste 500 meter van de ondergrond. Voor de diepe ondergrond (dieper dan 500 meter) brengen EZK, IenW en IPO samen de toekomstige ontwikkelingen in beeld (bijvoorbeeld voor de energietransitie, energiehoofdstructuur en waterstofopslag), zodat ook de diepe ondergrond toekomstbestendig wordt ingericht. Hiermee wordt schade aan natuurlijke bodemschatten zoals grondwatervoorraden voorkomen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Het ruimtelijk ordenen van de ondergrond wordt verplicht gesteld voor zowel
de Rijksoverheid als gemeenten en provincies. Voor het bevorderen van de
regie in de ondergrond ontwikkelen Rijk en gemeenten een gezamenlijk

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

waterstofopslag), zodat ook de diepe ondergrond toekomstbestendig wordt
ingericht. Hiermee wordt schade aan natuurlijke bodemschatten zoals
grondwatervoorraden voorkomen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Het Rijk geeft vanuit de NOVI het afwegingsprincipe functiecombinaties boven ...
 nativeID=109 parentID=107 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Het Rijk geeft vanuit de NOVI het afwegingsprincipe functiecombinaties boven enkelvoudig gebruik mee, als die op termijn vol te houden zijn (4D ruimtelijke ordening). 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Het Rijk geeft vanuit de NOVI het afwegingsprincipe functiecombinaties boven
enkelvoudig gebruik mee, als die op termijn vol te houden zijn (4D ruimtelijke
ordening).

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Er worden bestuurlijke afspraken gemaakt met provincies en gemeenten over ...
 nativeID=110 parentID=107 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Er worden bestuurlijke afspraken gemaakt met provincies en gemeenten over een paragraaf bodem en ondergrond in omgevingsvisies waarin de toekomstige inrichting van de ondergrond wordt beschreven. Voor 2030 wordt samen met gemeenten en kennispartijen de ondergrond in kaart gebracht en wordt gewerkt aan een volwaardige afweging van bodem en ondergrond in Omgevingsplannen. Hetzelfde geldt voor provincies wat betreft de omgevingsverordening, in verband met de provinciale rol op het gebied van grondwater en regie op open warmte - en koudeopslag. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Er worden bestuurlijke afspraken gemaakt met provincies en gemeenten over
een paragraaf bodem en ondergrond in omgevingsvisies waarin de
toekomstige inrichting van de ondergrond wordt beschreven. Voor 2030 wordt

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

Omgevingsplannen. Hetzelfde geldt voor provincies wat betreft de
omgevingsverordening, in verband met de provinciale rol op het gebied van
grondwater en regie op open warmte - en koudeopslag.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Provincies, gemeenten en waterschappen stellen gezamenlijk gebiedsgerichte ...
 nativeID=111 parentID=107 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies, gemeenten en waterschappen stellen gezamenlijk gebiedsgerichte programma’s bodem en ondergrond op waarin de doelen uit het Nationale Programma Bodem en Ondergrond worden vertaald. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Provincies, gemeenten en waterschappen stellen gezamenlijk gebiedsgerichte
programma’s bodem en ondergrond op waarin de doelen uit het Nationale
Programma Bodem en Ondergrond worden vertaald.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Behoud van waardevolle bodems
 nativeID=112 parentID=93 & horizontal_ordering=8
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies passen de Ladder Duurzame Verstedelijking toe. Daarnaast verkennen we of aanvullend instrumentarium nodig is om bodemafdekking te verminderen, zowel in bestaand stedelijk gebied als bij nieuwbouw. Daarbij is bescherming van waardevolle onafgedekte bodems een belangrijk uitgangspunt. 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Provincies passen de Ladder Duurzame Verstedelijking toe. Daarnaast ...
 nativeID=113 parentID=112 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies passen de Ladder Duurzame Verstedelijking toe. Daarnaast verkennen we of aanvullend instrumentarium nodig is om bodemafdekking te verminderen, zowel in bestaand stedelijk gebied als bij nieuwbouw. Daarbij is bescherming van waardevolle onafgedekte bodems een belangrijk uitgangspunt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Provincies passen de Ladder Duurzame Verstedelijking toe. Daarnaast
verkennen we of aanvullend instrumentarium nodig is om bodemafdekking te
verminderen, zowel in bestaand stedelijk gebied als bij nieuwbouw. Daarbij is

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bescherming van waardevolle onafgedekte bodems een belangrijk
uitgangspunt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Duurzaam beheer van landbouwbodems
 nativeID=114 parentID=93 & horizontal_ordering=9
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Het Rijk stuurt met het Nationaal Programma Landbouwbodems aan op een duurzaam bodembeheer van landbouwbodems. Dit werken we uit samen met kennis- en onderzoeksinstituten, ketenpartijen in de voedselproductie, regionale overheden en agrarische partijen. 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Het Rijk stuurt met het Nationaal Programma Landbouwbodems aan op een ...
 nativeID=115 parentID=114 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Het Rijk stuurt met het Nationaal Programma Landbouwbodems aan op een duurzaam bodembeheer van landbouwbodems. Dit werken we uit samen met kennis- en onderzoeksinstituten, ketenpartijen in de voedselproductie, regionale overheden en agrarische partijen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Het Rijk stuurt met het Nationaal Programma Landbouwbodems aan op een
duurzaam bodembeheer van landbouwbodems. Dit werken we uit samen met
kennis- en onderzoeksinstituten, ketenpartijen in de voedselproductie,

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

regionale overheden en agrarische partijen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Verstoring van de bodem en hergebruik van de grond
 nativeID=116 parentID=93 & horizontal_ordering=10
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We stellen randvoorwaarden aan het afgraven van grond. Zo wordt door provincies en gemeenten bijvoorbeeld beoordeeld of er alternatieven zijn en er minder ontgraven kan worden. Dit zorgt voor behoud van bodems, minder CO2-uitstoot in projecten en minder verspreiding van diffuus verontreinigde grond. Er wordt gewerkt met de voorkeursvolgorde: (1) Beperkt afgraven, alleen waar het civieltechnisch nodig is; (2) Grond die toch afgegraven wordt, wordt zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt en zoveel mogelijk ter plekke toegepast. (3) Is direct hergebruik in het project niet mogelijk, dan wordt grond binnen het gebied hergebruikt. Ook hier geldt dat hoogwaardig gebruik de voorkeur 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - We stellen randvoorwaarden aan het afgraven van grond. Zo wordt door ...
 nativeID=117 parentID=116 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We stellen randvoorwaarden aan het afgraven van grond. Zo wordt door provincies en gemeenten bijvoorbeeld beoordeeld of er alternatieven zijn en er minder ontgraven kan worden. Dit zorgt voor behoud van bodems, minder CO2-uitstoot in projecten en minder verspreiding van diffuus verontreinigde grond. Er wordt gewerkt met de voorkeursvolgorde: (1) Beperkt afgraven, alleen waar het civieltechnisch nodig is; (2) Grond die toch afgegraven wordt, wordt zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt en zoveel mogelijk ter plekke toegepast. (3) Is direct hergebruik in het project niet mogelijk, dan wordt grond binnen het gebied hergebruikt. Ook hier geldt dat hoogwaardig gebruik de voorkeur 

 [ALINEA-CONTENT]:
- We stellen randvoorwaarden aan het afgraven van grond. Zo wordt door
provincies en gemeenten bijvoorbeeld beoordeeld of er alternatieven zijn en er
minder ontgraven kan worden. Dit zorgt voor behoud van bodems, minder

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

CO2-uitstoot in projecten en minder verspreiding van diffuus verontreinigde
grond. Er wordt gewerkt met de voorkeursvolgorde:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (1) Beperkt afgraven, alleen waar het civieltechnisch nodig is; 
 nativeID=118 parentID=117 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(1) Beperkt afgraven, alleen waar het civieltechnisch nodig is; 

 [ALINEA-CONTENT]:
(1) Beperkt afgraven, alleen waar het civieltechnisch nodig is;

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (2) Grond die toch afgegraven wordt, wordt zo hoogwaardig mogelijk ...
 nativeID=119 parentID=117 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(2) Grond die toch afgegraven wordt, wordt zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt en zoveel mogelijk ter plekke toegepast. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(2) Grond die toch afgegraven wordt, wordt zo hoogwaardig mogelijk
hergebruikt en zoveel mogelijk ter plekke toegepast.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (3) Is direct hergebruik in het project niet mogelijk, dan wordt grond binnen ...
 nativeID=120 parentID=117 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(3) Is direct hergebruik in het project niet mogelijk, dan wordt grond binnen het gebied hergebruikt. Ook hier geldt dat hoogwaardig gebruik de voorkeur heeft. Met name gemeentelijk beleid en opdrachtverlening vanuit alle overheidslagen zal hier veel meer op aansturen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(3) Is direct hergebruik in het project niet mogelijk, dan wordt grond binnen
het gebied hergebruikt. Ook hier geldt dat hoogwaardig gebruik de voorkeur
heeft. Met name gemeentelijk beleid en opdrachtverlening vanuit alle

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

overheidslagen zal hier veel meer op aansturen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - De Rijksoverheid geeft het goede voorbeeld door in de opdrachtverlening voor ...
 nativeID=121 parentID=116 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- De Rijksoverheid geeft het goede voorbeeld door in de opdrachtverlening voor grondverzet de voorkeursvolgorde voor grondgebruik te borgen. Hier worden pilots voor gestart (2023-2025). Daarin wordt onder meer ervaring op gedaan met de impact van deze volgorde op het civiel-technisch werk bij de ontwikkeling en het beheer van infrastructurele netwerken. Hierna wordt samen met decentrale overheden verkend hoe dit centraal vorm gegeven kan worden. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- De Rijksoverheid geeft het goede voorbeeld door in de opdrachtverlening voor
grondverzet de voorkeursvolgorde voor grondgebruik te borgen. Hier worden
pilots voor gestart (2023-2025). Daarin wordt onder meer ervaring op gedaan

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

ontwikkeling en het beheer van infrastructurele netwerken. Hierna wordt
samen met decentrale overheden verkend hoe dit centraal vorm gegeven kan
worden.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Preventie bodemverontreiniging en sanering
 nativeID=122 parentID=93 & horizontal_ordering=11
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- IenW herijkt de bestaande aanpak van bodemverontreiniging in het licht van de grote veranderingen van klimaatverandering tot woningbouw. Hierbij is er aandacht nodig voor: (a) drinkwater; we willen voorkomen dat (resterende) bodemverontreinigingen een bedreiging kunnen vormen voor grondwater bestemd voor drinkwaterproductie of permeatie van drinkwaterleidingen. (b) de opwarming van de ondergrond, omdat dit nadelige effecten heeft op de kwaliteit van de ondergrond en ecologie. Provincies en gemeenten zien toe op voldoende scheiding van drinkwaterleidingen, warmtenetten en clusters van energiekabels. (c) de bodemaspecten in vergunningverlening, toezicht en handhaving die in lijn met de aanbevelingen van de commissie Van Aartsen worden 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - IenW herijkt de bestaande aanpak van bodemverontreiniging in het licht van ...
 nativeID=123 parentID=122 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- IenW herijkt de bestaande aanpak van bodemverontreiniging in het licht van de grote veranderingen van klimaatverandering tot woningbouw. Hierbij is er aandacht nodig voor: (a) drinkwater; we willen voorkomen dat (resterende) bodemverontreinigingen een bedreiging kunnen vormen voor grondwater bestemd voor drinkwaterproductie of permeatie van drinkwaterleidingen. (b) de opwarming van de ondergrond, omdat dit nadelige effecten heeft op de kwaliteit van de ondergrond en ecologie. Provincies en gemeenten zien toe op voldoende scheiding van drinkwaterleidingen, warmtenetten en clusters van energiekabels. (c) de bodemaspecten in vergunningverlening, toezicht en handhaving die in lijn met de aanbevelingen van de commissie Van Aartsen worden 

 [ALINEA-CONTENT]:
- IenW herijkt de bestaande aanpak van bodemverontreiniging in het licht van
de grote veranderingen van klimaatverandering tot woningbouw. Hierbij is er
aandacht nodig voor:

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (a) drinkwater; we willen voorkomen dat (resterende) ...
 nativeID=124 parentID=123 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(a) drinkwater; we willen voorkomen dat (resterende) bodemverontreinigingen een bedreiging kunnen vormen voor grondwater bestemd voor drinkwaterproductie of permeatie van drinkwaterleidingen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(a) drinkwater; we willen voorkomen dat (resterende)
bodemverontreinigingen een bedreiging kunnen vormen voor grondwater
bestemd voor drinkwaterproductie of permeatie van drinkwaterleidingen.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (b) de opwarming van de ondergrond, omdat dit nadelige effecten heeft op de ...
 nativeID=125 parentID=123 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(b) de opwarming van de ondergrond, omdat dit nadelige effecten heeft op de kwaliteit van de ondergrond en ecologie. Provincies en gemeenten zien toe op voldoende scheiding van drinkwaterleidingen, warmtenetten en clusters van energiekabels. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(b) de opwarming van de ondergrond, omdat dit nadelige effecten heeft op de
kwaliteit van de ondergrond en ecologie. Provincies en gemeenten zien toe op
voldoende scheiding van drinkwaterleidingen, warmtenetten en clusters van

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

energiekabels.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (c) de bodemaspecten in vergunningverlening, toezicht en handhaving die in ...
 nativeID=126 parentID=123 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(c) de bodemaspecten in vergunningverlening, toezicht en handhaving die in lijn met de aanbevelingen van de commissie Van Aartsen worden versterkt. Zo is een vergunningssystematiek voor ondiepe warmtewinning voor bodemenergiesystemen voor de ondiepe ondergrond (tot 500 m) minder goed gewaarborgd dan voor de diepe ondergrond onder de mijnbouwwet. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(c) de bodemaspecten in vergunningverlening, toezicht en handhaving die in
lijn met de aanbevelingen van de commissie Van Aartsen worden versterkt. Zo
is een vergunningssystematiek voor ondiepe warmtewinning voor

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bodemenergiesystemen voor de ondiepe ondergrond (tot 500 m) minder goed
gewaarborgd dan voor de diepe ondergrond onder de mijnbouwwet.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=5
 [TITLE] = (d) voor de gebiedsgerichte aanpak van bestaande bodemverontreiniging ten ...
 nativeID=127 parentID=123 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SMALLLETTER
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
(d) voor de gebiedsgerichte aanpak van bestaande bodemverontreiniging ten behoeve van (her)ontwikkeling. Doordat we meer gebieden en meer ruimte (ook ondergronds) innemen, zal bij een (her)ontwikkeling soms verdere sanering van aanwezige bodemverontreiniging nodig zijn. 

 [ALINEA-CONTENT]:
(d) voor de gebiedsgerichte aanpak van bestaande bodemverontreiniging ten
behoeve van (her)ontwikkeling. Doordat we meer gebieden en meer ruimte
(ook ondergronds) innemen, zal bij een (her)ontwikkeling soms verdere

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

sanering van aanwezige bodemverontreiniging nodig zijn.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Deze concrete maatregelen worden nader uitgewerkt met provincies en ...
 nativeID=128 parentID=122 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Deze concrete maatregelen worden nader uitgewerkt met provincies en gemeenten, omdat de verantwoordelijkheid hier ligt en keuzes afhankelijk zijn van het gebiedstype. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Deze concrete maatregelen worden nader uitgewerkt met provincies en
gemeenten, omdat de verantwoordelijkheid hier ligt en keuzes afhankelijk zijn
van het gebiedstype.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Consequenties
 nativeID=129 parentID=93 & horizontal_ordering=12
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Er zijn aanpassingen nodig in de wijze van projectontwikkeling en de aanpak van grondverzet als de grond zo min mogelijk wordt afgedekt, zo min mogelijk wordt vergraven, verplaatst en zo mogelijk lokaal wordt hergebruikt. - Voor alle sectoren betekent dit dat er mogelijk aanpassingen worden gevraagd in de uitvoeringspraktijk om onze bodems ook duurzaam gezond en vruchtbaar te houden. Zo kan de keuze van de bestemming of een geschikte teelt hierdoor worden beïnvloed. 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Er zijn aanpassingen nodig in de wijze van projectontwikkeling en de aanpak ...
 nativeID=130 parentID=129 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Er zijn aanpassingen nodig in de wijze van projectontwikkeling en de aanpak van grondverzet als de grond zo min mogelijk wordt afgedekt, zo min mogelijk wordt vergraven, verplaatst en zo mogelijk lokaal wordt hergebruikt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Er zijn aanpassingen nodig in de wijze van projectontwikkeling en de aanpak
van grondverzet als de grond zo min mogelijk wordt afgedekt, zo min mogelijk
wordt vergraven, verplaatst en zo mogelijk lokaal wordt hergebruikt.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Voor alle sectoren betekent dit dat er mogelijk aanpassingen worden gevraagd ...
 nativeID=131 parentID=129 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Voor alle sectoren betekent dit dat er mogelijk aanpassingen worden gevraagd in de uitvoeringspraktijk om onze bodems ook duurzaam gezond en vruchtbaar te houden. Zo kan de keuze van de bestemming of een geschikte teelt hierdoor worden beïnvloed. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Voor alle sectoren betekent dit dat er mogelijk aanpassingen worden gevraagd
in de uitvoeringspraktijk om onze bodems ook duurzaam gezond en
vruchtbaar te houden. Zo kan de keuze van de bestemming of een geschikte

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

teelt hierdoor worden beïnvloed.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=1
 [TITLE] = 2. Bebouwd gebied Problematiek
 nativeID=132 parentID=0 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
In de periode tot en met 2030 wordt ingezet op de bouw van 900.000 nieuwe woningen. Een deel hiervan ligt in kwetsbare delen waar zich risico’s met betrekking tot overstromingen, wateroverlast en/of bodemdaling voordoen. De druk op het water- en bodemsysteem is hoog en door klimaatverandering neemt zoals eerder in deze brief beschreven de problematiek rond bodemdaling, overstromingen, wateroverlast, en verdroging toe. Nieuw te ontwikkelen bouwlocaties moeten hier tegen bestand zijn. Dat geldt natuurlijk ook voor het bestaand bebouwd gebied. Problemen die door bodemdaling veroorzaakt zijn, worden nu nog te vaak afgewenteld op andere gebieden, naar de toekomst of van 

 [ALINEA-CONTENT]:
In de periode tot en met 2030 wordt ingezet op de bouw van 900.000 nieuwe
woningen. Een deel hiervan ligt in kwetsbare delen waar zich risico’s met
betrekking tot overstromingen, wateroverlast en/of bodemdaling voordoen. De

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bodem af voor onder andere nieuwe woningbouw en andere functies. Dat maakt
dat Nederland de hoogste bodemafdekking in Europa kent. Maar liefst 12,6% van
ons land is bedekt, waar het Europese gemiddelde 4,2% bedraagt16.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Structurerende keuzes Bebouwd gebied
 nativeID=133 parentID=132 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
21. We maken de risico’s van overstromingen, wateroverlast, bodemdaling en drinkwaterbeschikbaarheid sturend bij de locatiekeuze en inrichting van woningbouw. Hiermee voorkomen we dat we nieuwbouw gaan realiseren op locaties waar we later spijt van gaan krijge n. Provincies nemen in hun ruimtelijke arrangementen het (concept) richtinggevend kader mee. 22. We benutten locaties waar in de toekomst ruimte nodig is voor waterberging, rivierafvoer en toekomstige dijkversterkingen niet (meer) voor bebouwing. 23. We passen de maatlat voor een klimaatadaptieve en natuurinclusieve bebouwde omgeving toe. Daarmee ontwikkelen we gebieden klimaatbestendiger. Deze maatlat is voorzien in december 2022. 24. We sturen als overheden op 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 21. We maken de risico’s van overstromingen, wateroverlast, bodemdaling ...
 nativeID=134 parentID=133 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
21. We maken de risico’s van overstromingen, wateroverlast, bodemdaling en drinkwaterbeschikbaarheid sturend bij de locatiekeuze en inrichting van woningbouw. Hiermee voorkomen we dat we nieuwbouw gaan realiseren op locaties waar we later spijt van gaan krijge n. Provincies nemen in hun ruimtelijke arrangementen het (concept) richtinggevend kader mee. 

 [ALINEA-CONTENT]:
21. We maken de risico’s van overstromingen, wateroverlast, bodemdaling
en drinkwaterbeschikbaarheid sturend bij de locatiekeuze en inrichting
van woningbouw. Hiermee voorkomen we dat we nieuwbouw gaan

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

realiseren op locaties waar we later spijt van gaan krijge n. Provincies
nemen in hun ruimtelijke arrangementen het (concept) richtinggevend
kader mee.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 22. We benutten locaties waar in de toekomst ruimte nodig is voor ...
 nativeID=135 parentID=133 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
22. We benutten locaties waar in de toekomst ruimte nodig is voor waterberging, rivierafvoer en toekomstige dijkversterkingen niet (meer) voor bebouwing. 

 [ALINEA-CONTENT]:
22. We benutten locaties waar in de toekomst ruimte nodig is voor
waterberging, rivierafvoer en toekomstige dijkversterkingen niet
(meer) voor bebouwing.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 23. We passen de maatlat voor een klimaatadaptieve en natuurinclusieve ...
 nativeID=136 parentID=133 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
23. We passen de maatlat voor een klimaatadaptieve en natuurinclusieve bebouwde omgeving toe. Daarmee ontwikkelen we gebieden klimaatbestendiger. Deze maatlat is voorzien in december 2022. 

 [ALINEA-CONTENT]:
23. We passen de maatlat voor een klimaatadaptieve en natuurinclusieve
bebouwde omgeving toe. Daarmee ontwikkelen we gebieden
klimaatbestendiger. Deze maatlat is voorzien in december 2022.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 24. We sturen als overheden op zo min mogelijk afdekking van de bodem. ...
 nativeID=137 parentID=133 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
24. We sturen als overheden op zo min mogelijk afdekking van de bodem. Daarmee behouden we buiten het bebouwd gebied goede landbouwgrond, reduceren we hittestress en bevorderen we waterinfiltratie binnen het bebouwd gebied. We werken dit samen met provincies en gemeenten uit en zetten in de ladder duurzame verstedelijking in op minder netto landgebruik. 

 [ALINEA-CONTENT]:
24. We sturen als overheden op zo min mogelijk afdekking van de bodem.
Daarmee behouden we buiten het bebouwd gebied goede
landbouwgrond, reduceren we hittestress en bevorderen we

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

waterinfiltratie binnen het bebouwd gebied. We werken dit samen met
provincies en gemeenten uit en zetten in de ladder duurzame
verstedelijking in op minder netto landgebruik.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Inzet
 nativeID=138 parentID=132 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Door nu bij de inrichting van ons land slimme keuzes te maken, kunnen we al veel doen om straks schade, extra kosten als gevolg van klimaatverandering te voorkomen, ook na 2050. Dat geldt zeker voor de bebouwde omgeving. Hierbij gaat het om een combinatie van locatiekeuze, inrichting van een gebied, wijk of straat en bouwwijze. 

 [ALINEA-CONTENT]:
Door nu bij de inrichting van ons land slimme keuzes te maken, kunnen we al veel
doen om straks schade, extra kosten als gevolg van klimaatverandering te
voorkomen, ook na 2050. Dat geldt zeker voor de bebouwde omgeving. Hierbij

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

gaat het om een combinatie van locatiekeuze, inrichting van een gebied, wijk of
straat en bouwwijze.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Bouwen op verstandige locaties
 nativeID=139 parentID=132 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
In het licht van klimaatverandering is het belangrijk te weten waar het verstandig is om te bouwen. Er zijn nu al locaties aan te wijzen waarvoor geldt dat bebouwing niet verstandig is en dus vermeden dient te worden. Hier gaat het om locaties, zoals de buitendijkse gebieden in het IJsselmeer, het rivierbed, langs dijken en keringen en de diepste delen van de (diepe) polders. Dit geldt ook voor de beekdalen met een groot overstromingsrisico. Met uitzondering van deze gebieden waar we nieuwe bebouwing willen vermijden, kan op de meeste plaatsen van Nederland woningbouw plaatsvinden, zij het onder voorwaarden. Grote delen 

 [ALINEA-CONTENT]:
In het licht van klimaatverandering is het belangrijk te weten waar het verstandig
is om te bouwen. Er zijn nu al locaties aan te wijzen waarvoor geldt dat
bebouwing niet verstandig is en dus vermeden dient te worden. Hier gaat het om

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

landelijke maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving een oplossing
voor zal bieden, de maatlat is de landelijke standaard, lokaal kunnen er grotere
risico’s zijn.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Duurzaam bouwen met landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving
 nativeID=140 parentID=132 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Naast de keuze waar te bouwen vanuit het water en bodemsysteem en klimaatverandering, is een klimaatrobuuste inrichting en bouwwijze voorwaarde om nu en in de toekomst schade en extra kosten als gevolg van klimaatverandering te voorkomen. Daarom werkt IenW samen met BZK en LNV aan een landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving, die eind 2022 wordt opgeleverd. Deze maatlat geeft richting bij de vraag ‘hoe’ een gebied klimaatbestendig kan worden ingericht of bebouwd. Dit geldt zowel voor bestaand bebouwd gebied als nieuw in te richten gebieden. Hierbij wordt er o.a. gekeken naar hitte, droogte, wateroverlast, waterveiligheid, bodemdaling en 

 [ALINEA-CONTENT]:
Naast de keuze waar te bouwen vanuit het water en bodemsysteem en
klimaatverandering, is een klimaatrobuuste inrichting en bouwwijze voorwaarde
om nu en in de toekomst schade en extra kosten als gevolg van

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

verplichting in het besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en verruiming van
toepassing van huishoudwater in het Drinkwaterbesluit zijn. Op basis hiervan zal
worden besloten of aanpassing van het Bbl en/of Drinkwaterbesluit nodig is.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Minder bodemafdekking, ‘ontharding’ van onze omgeving
 nativeID=141 parentID=132 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Slimme keuzes maken bij locatiekeuze betekent ook zuinig omgaan met de beschikbare ruimte en onze bodem. Onze bodems hebben we immers hard nodig. Alleen een onafgedekte bodem levert diensten als waterberging, opname van koolstof en biodiversiteit. Daarom willen we in bestaand bebouwd gebied de bodemafdekking verminderen, de bodem herstellen en inzetten voor (stedelijk) groen. Dit bevordert hemelwaterinfiltratie en vermindert hittestress. Bovendien draagt (stedelijk) groen bij aan de leefbaarheid en gezondheid van mensen. Herontwikkeling van nu afgedekte bodem (bijvoorbeeld braakliggende voormalige industrieterreinen) naar deels onafgedekte heringerichte ruimte biedt kansen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
Slimme keuzes maken bij locatiekeuze betekent ook zuinig omgaan met de
beschikbare ruimte en onze bodem. Onze bodems hebben we immers hard nodig.
Alleen een onafgedekte bodem levert diensten als waterberging, opname van

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

draagt (stedelijk) groen bij aan de leefbaarheid en gezondheid van mensen.
Herontwikkeling van nu afgedekte bodem (bijvoorbeeld braakliggende voormalige
industrieterreinen) naar deels onafgedekte heringerichte ruimte biedt kansen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Maatregelen
 nativeID=142 parentID=132 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Het richtinggevend kader locatiekeuze woningbouw wordt samen met mede - overheden verder ontwikkeld. Provincies nemen vooruitlopend op het kader het water en bodem belang mee bij hun ruimtelijke arrangementen, door gebruik te maken van het concept kader dat dit jaar beschikbaar komt. - We gebruiken bij nieuwe gebiedsontwikkelingen zoveel mogelijk de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Deze maatlat is december 2022 voorzien en wordt vooruitlopend op (wettelijke) borging door verschillende overheden toegepast. - Om circulariteit in waterhuishouding en waterbesparing bij nieuwbouw te stimuleren, onderzoeken BZK en IenW in afstemming met de VEWIN wat de voor- en 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Het richtinggevend kader locatiekeuze woningbouw wordt samen met mede - ...
 nativeID=143 parentID=142 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Het richtinggevend kader locatiekeuze woningbouw wordt samen met mede - overheden verder ontwikkeld. Provincies nemen vooruitlopend op het kader het water en bodem belang mee bij hun ruimtelijke arrangementen, door gebruik te maken van het concept kader dat dit jaar beschikbaar komt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Het richtinggevend kader locatiekeuze woningbouw wordt samen met mede -
overheden verder ontwikkeld. Provincies nemen vooruitlopend op het kader
het water en bodem belang mee bij hun ruimtelijke arrangementen, door

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

gebruik te maken van het concept kader dat dit jaar beschikbaar komt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - We gebruiken bij nieuwe gebiedsontwikkelingen zoveel mogelijk de landelijke ...
 nativeID=144 parentID=142 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We gebruiken bij nieuwe gebiedsontwikkelingen zoveel mogelijk de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Deze maatlat is december 2022 voorzien en wordt vooruitlopend op (wettelijke) borging door verschillende overheden toegepast. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- We gebruiken bij nieuwe gebiedsontwikkelingen zoveel mogelijk de landelijke
maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Deze maatlat
is december 2022 voorzien en wordt vooruitlopend op (wettelijke) borging

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

door verschillende overheden toegepast.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Om circulariteit in waterhuishouding en waterbesparing bij nieuwbouw te ...
 nativeID=145 parentID=142 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Om circulariteit in waterhuishouding en waterbesparing bij nieuwbouw te stimuleren, onderzoeken BZK en IenW in afstemming met de VEWIN wat de voor- en nadelen van een mogelijke verplichting in het besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en verruiming van toepassing van huishoudwater in het Drinkwaterbesluit zijn. Op basis hiervan zal worden besloten of aanpassing van het Bbl en/of Drinkwaterbesluit nodig is. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Om circulariteit in waterhuishouding en waterbesparing bij nieuwbouw te
stimuleren, onderzoeken BZK en IenW in afstemming met de VEWIN wat de
voor- en nadelen van een mogelijke verplichting in het besluit bouwwerken

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

leefomgeving (Bbl) en verruiming van toepassing van huishoudwater in het
Drinkwaterbesluit zijn. Op basis hiervan zal worden besloten of aanpassing
van het Bbl en/of Drinkwaterbesluit nodig is.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Provincies passen de Ladder Duurzame Verstedelijking toe. Daarnaast ...
 nativeID=146 parentID=142 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies passen de Ladder Duurzame Verstedelijking toe. Daarnaast verkennen we of aanvullend instrumentarium nodig is om bodemafdekking te verminderen, zowel in bestaand stedelijk gebied als bij nieuwbouw. Daarbij is bescherming van waardevolle onafgedekte bodems een belangrijk uitgangspunt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Provincies passen de Ladder Duurzame Verstedelijking toe. Daarnaast
verkennen we of aanvullend instrumentarium nodig is om bodemafdekking te
verminderen, zowel in bestaand stedelijk gebied als bij nieuwbouw. Daarbij is

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bescherming van waardevolle onafgedekte bodems een belangrijk
uitgangspunt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Consequenties
 nativeID=147 parentID=132 & horizontal_ordering=6
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Niet alle beoogde nieuwbouwlocaties zullen vanuit het water en bodem systeem even geschikt zijn voor woningbouw. Hier zal gekozen moeten worden tussen anders bouwen, het bekostigen van extra maatregelen om de risico’s te verminderen, of het zoeken naar andere locaties. - Naast een slimme klimaatbestendige inrichting van onze openbare ruimte, vraagt ook de bescherming van de vitale en kwetsbare functies (zoals netwerken en ziekenhuizen) en crisisbeheersing extra aandacht. - Voor de heel lange termijn (na 2100) zal bij een versnelde zeespiegelstijging het risico op overstromingen mogelijk zwaarder gaan meewegen in de locatiekeuze voor nieuwbouw. Gegeven het hoge waterveiligheidsniveau in 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Niet alle beoogde nieuwbouwlocaties zullen vanuit het water en bodem ...
 nativeID=148 parentID=147 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Niet alle beoogde nieuwbouwlocaties zullen vanuit het water en bodem systeem even geschikt zijn voor woningbouw. Hier zal gekozen moeten worden tussen anders bouwen, het bekostigen van extra maatregelen om de risico’s te verminderen, of het zoeken naar andere locaties. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Niet alle beoogde nieuwbouwlocaties zullen vanuit het water en bodem
systeem even geschikt zijn voor woningbouw. Hier zal gekozen moeten
worden tussen anders bouwen, het bekostigen van extra maatregelen om de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

risico’s te verminderen, of het zoeken naar andere locaties.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Naast een slimme klimaatbestendige inrichting van onze openbare ruimte, ...
 nativeID=149 parentID=147 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Naast een slimme klimaatbestendige inrichting van onze openbare ruimte, vraagt ook de bescherming van de vitale en kwetsbare functies (zoals netwerken en ziekenhuizen) en crisisbeheersing extra aandacht. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Naast een slimme klimaatbestendige inrichting van onze openbare ruimte,
vraagt ook de bescherming van de vitale en kwetsbare functies (zoals
netwerken en ziekenhuizen) en crisisbeheersing extra aandacht.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Voor de heel lange termijn (na 2100) zal bij een versnelde zeespiegelstijging ...
 nativeID=150 parentID=147 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Voor de heel lange termijn (na 2100) zal bij een versnelde zeespiegelstijging het risico op overstromingen mogelijk zwaarder gaan meewegen in de locatiekeuze voor nieuwbouw. Gegeven het hoge waterveiligheidsniveau in Nederland is er nog voldoende tijd hier vroegtijdig op te anticiperen. Naast de resultaten van het kennisprogramma zeespiegelstijging, zijn hier ook een brede maatschappelijke en economische verkenning voor nodig. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Voor de heel lange termijn (na 2100) zal bij een versnelde zeespiegelstijging
het risico op overstromingen mogelijk zwaarder gaan meewegen in de
locatiekeuze voor nieuwbouw. Gegeven het hoge waterveiligheidsniveau in

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

Nederland is er nog voldoende tijd hier vroegtijdig op te anticiperen. Naast de
resultaten van het kennisprogramma zeespiegelstijging, zijn hier ook een
brede maatschappelijke en economische verkenning voor nodig.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Een klimaatbestendige ruimtelijke inrichting werkt ook door in hoe banken, ...
 nativeID=151 parentID=147 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Een klimaatbestendige ruimtelijke inrichting werkt ook door in hoe banken, investeerders en verzekeraars omgaan met de impact van klimaatrisico’s op investeringsbeslissingen in de Nederlandse infrastructuur, economische sectoren en in de ruimtelijke inrichting. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Een klimaatbestendige ruimtelijke inrichting werkt ook door in hoe banken,
investeerders en verzekeraars omgaan met de impact van klimaatrisico’s op
investeringsbeslissingen in de Nederlandse infrastructuur, economische

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

sectoren en in de ruimtelijke inrichting.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=1
 [TITLE] = 3. Gebieden
 nativeID=152 parentID=0 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
In het landelijke laagveengebied (ca 85% van alle veengronden) daalt de bodem. Dat komt door zetting, inklinking en veenoxidatie, waarbij inklinking en veenoxidatie vooral veroorzaakt worden door ontwatering. De ontwatering wordt met name veroorzaakt door de huidige peilbesluiten. Oxidatie (verbranding) van veengrond leidt tot uitstoot van broeikasgassen18. Dit wordt versterkt als grasland wordt gescheurd en er andere gewassen op worden geteeld. Bodemdaling leidt tot extra beheerkosten van infrastructuur, rioleringen en openbare ruimte, maar ook tot schade aan funderingen. De kosten kunnen tot 2050 oplopen tot 2 miljard19. Bodemdaling leidt ook tot verdroging van hoger gelegen natuurgebieden en tot een verslechtering 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=2
 [TITLE] = 3.1 Laagveengebieden Problematiek
 nativeID=153 parentID=152 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
In het landelijke laagveengebied (ca 85% van alle veengronden) daalt de bodem. Dat komt door zetting, inklinking en veenoxidatie, waarbij inklinking en veenoxidatie vooral veroorzaakt worden door ontwatering. De ontwatering wordt met name veroorzaakt door de huidige peilbesluiten. Oxidatie (verbranding) van veengrond leidt tot uitstoot van broeikasgassen18. Dit wordt versterkt als grasland wordt gescheurd en er andere gewassen op worden geteeld. Bodemdaling leidt tot extra beheerkosten van infrastructuur, rioleringen en openbare ruimte, maar ook tot schade aan funderingen. De kosten kunnen tot 2050 oplopen tot 2 miljard19. Bodemdaling leidt ook tot verdroging van hoger gelegen natuurgebieden en tot een verslechtering 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Bodemdaling en CO2 uitstoot
 nativeID=154 parentID=153 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
In het landelijke laagveengebied (ca 85% van alle veengronden) daalt de bodem. Dat komt door zetting, inklinking en veenoxidatie, waarbij inklinking en veenoxidatie vooral veroorzaakt worden door ontwatering. De ontwatering wordt met name veroorzaakt door de huidige peilbesluiten. Oxidatie (verbranding) van veengrond leidt tot uitstoot van broeikasgassen18. Dit wordt versterkt als grasland wordt gescheurd en er andere gewassen op worden geteeld. Bodemdaling leidt tot extra beheerkosten van infrastructuur, rioleringen en openbare ruimte, maar ook tot schade aan funderingen. De kosten kunnen tot 2050 oplopen tot 2 miljard19. Bodemdaling leidt ook tot verdroging van hoger gelegen natuurgebieden en tot een verslechtering 

 [ALINEA-CONTENT]:
In het landelijke laagveengebied (ca 85% van alle veengronden) daalt de bodem.
Dat komt door zetting, inklinking en veenoxidatie, waarbij inklinking en
veenoxidatie vooral veroorzaakt worden door ontwatering. De ontwatering wordt

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

een verslechtering van de waterkwaliteit. Tot slot neemt met name in de diepe
(grotendeels ontveende) polders op termijn het risico op verzilting en
overstromingen toe.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Structurerende keuzes
 nativeID=155 parentID=153 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = True

 [ALINEA-SUMMARY]:


 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Laagveengebieden
 nativeID=156 parentID=153 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
25. We bewegen toe naar een grondwaterstand van 20 cm tot 40 cm onder maaiveld, afhankelijk van de bodemcompositie, omstandigheden van het watersysteem en de behoeften van het gebied. Hiermee wordt bereikt dat bodemdaling wordt geminimaliseerd en uitstoot broeikasgassen wordt gereduceerd. Dit wordt in NPLG gebiedsprocessen door alle betrokken partijen samen uitgewerkt. 26. We minimaliseren de aanvoer van gebiedsvreemd water. Daardoor houden we zoveel mogelijk zoetwater beschikbaar voor peilopzet en tegengaan van verzilting. De provincies en waterschappen maken in gebiedsprocessen ruimte voor het vasthouden en bergen van zoveel mogelijk gebiedseigen water. Met name in perioden van droogte zal externe aanvoer 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 25. We bewegen toe naar een grondwaterstand van 20 cm tot 40 cm onder ...
 nativeID=157 parentID=156 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
25. We bewegen toe naar een grondwaterstand van 20 cm tot 40 cm onder maaiveld, afhankelijk van de bodemcompositie, omstandigheden van het watersysteem en de behoeften van het gebied. Hiermee wordt bereikt dat bodemdaling wordt geminimaliseerd en uitstoot broeikasgassen wordt gereduceerd. Dit wordt in NPLG gebiedsprocessen door alle betrokken partijen samen uitgewerkt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
25. We bewegen toe naar een grondwaterstand van 20 cm tot 40 cm onder
maaiveld, afhankelijk van de bodemcompositie, omstandigheden van
het watersysteem en de behoeften van het gebied. Hiermee wordt

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bereikt dat bodemdaling wordt geminimaliseerd en uitstoot
broeikasgassen wordt gereduceerd. Dit wordt in NPLG
gebiedsprocessen door alle betrokken partijen samen uitgewerkt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 26. We minimaliseren de aanvoer van gebiedsvreemd water. Daardoor ...
 nativeID=158 parentID=156 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
26. We minimaliseren de aanvoer van gebiedsvreemd water. Daardoor houden we zoveel mogelijk zoetwater beschikbaar voor peilopzet en tegengaan van verzilting. De provincies en waterschappen maken in gebiedsprocessen ruimte voor het vasthouden en bergen van zoveel mogelijk gebiedseigen water. Met name in perioden van droogte zal externe aanvoer toch nodig blijven. 

 [ALINEA-CONTENT]:
26. We minimaliseren de aanvoer van gebiedsvreemd water. Daardoor
houden we zoveel mogelijk zoetwater beschikbaar voor peilopzet en
tegengaan van verzilting. De provincies en waterschappen maken in

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

gebiedsprocessen ruimte voor het vasthouden en bergen van zoveel
mogelijk gebiedseigen water. Met name in perioden van droogte zal
externe aanvoer toch nodig blijven.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 27. We beheren onze landbouwgronden duurzaam. In aanvulling op ...
 nativeID=159 parentID=156 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
27. We beheren onze landbouwgronden duurzaam. In aanvulling op structurerende keuze 18 voorkomen we hiermee onomkeerbare oxidatie van veen en behouden we ook voor de toekomst waardevolle landbouwgronden. We werken maatregelen voor beheer van landbouwgronden op het gebied van materieel, nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen etc. uit. Het Rijk vraagt provincies stevig in te zetten op het behoud van grasland. 

 [ALINEA-CONTENT]:
27. We beheren onze landbouwgronden duurzaam. In aanvulling op
structurerende keuze 18 voorkomen we hiermee onomkeerbare
oxidatie van veen en behouden we ook voor de toekomst waardevolle

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

landbouwgronden op het gebied van materieel, nutriënten,
gewasbeschermingsmiddelen etc. uit. Het Rijk vraagt provincies stevig
in te zetten op het behoud van grasland.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Inzet
 nativeID=160 parentID=153 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = True

 [ALINEA-SUMMARY]:


 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Vertragen bodemdaling en reductie CO2-emissies
 nativeID=161 parentID=153 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
We willen het laagveenlandschap in de toekomst behouden. Een belangrijke economische en cultuurhistorische drager van het landschap is de landbouw. Dat blijft zo. Ook in de toekomst blijft het laagveengebied een belangrijk agrarisch gebied. Dat laat onverlet dat het laagveenlandschap onder druk staat. Veenoxidatie is een vrijwel onomkeerbaar proces. Aangroei van veen is weliswaar mogelijk, maar vergt een lange adem en stelt hoge eisen aan de waterkwaliteit en het peilbeheer. Vanwege deze praktische onomkeerbaarheid en de urgentie van reductie van emissies van broeikasgassen, is het van belang om bodemdaling te verkleinen door veenoxidatie sterk te verminde ren. Hierdoor wordt funderingsschade 

 [ALINEA-CONTENT]:
We willen het laagveenlandschap in de toekomst behouden. Een belangrijke
economische en cultuurhistorische drager van het landschap is de landbouw. Dat
blijft zo. Ook in de toekomst blijft het laagveengebied een belangrijk agrarisch

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

veengebied van Fryslân doorgaans lager worden gehouden dan in die van het
Groene Hart, zal de inspanning daar groter zijn. We leggen de prioriteit bij dikke
veenpakketten.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Verhoging van biodiversiteit
 nativeID=162 parentID=153 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Een verhoging van het oppervlaktewaterpeil kan ee n belangrijke bijdrage leveren aan de instandhouding en bevordering van de habitat van planten en dieren. Met name insecten, bodemleven zoals wormen en weidevogels als de grutto en de kievit kunnen hier baat bij hebben. Zo draagt een dergelijke maatregel o ok bij aan de landelijke Natura 2000-doelen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
Een verhoging van het oppervlaktewaterpeil kan ee n belangrijke bijdrage leveren
aan de instandhouding en bevordering van de habitat van planten en dieren. Met
name insecten, bodemleven zoals wormen en weidevogels als de grutto en de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

kievit kunnen hier baat bij hebben. Zo draagt een dergelijke maatregel o ok bij aan
de landelijke Natura 2000-doelen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Wentel de watervraag zo min mogelijk af
 nativeID=163 parentID=153 & horizontal_ordering=6
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Omdat het beschikbare water uit het hoofdwatersysteem tijdens langere perioden van droogte zal afnemen, is het belangrijk dat er zoveel mogelijk gebiedseigen water wordt vastgehouden. Bij droogte hebben peilverhogingen in veengebieden de hoogste prioriteit bij verdeling van water uit het hoofdwatersysteem, om onomkeerbare schade aan de natuur, zettingen en inklinking te voorkomen. Dit is vastgelegd in de verdringingsreeks. Deze hogere prioriteit in de verdringingsreeks doet echter niets af aan de verplichting om zo min mogelijk van de watervraag af te wentelen op andere gebieden. Het meer vasthouden van gebiedseigen water zal gebiedsgericht worden opgepakt. Natte natuurgebieden kunnen zeer substantieel bijdragen 

 [ALINEA-CONTENT]:
Omdat het beschikbare water uit het hoofdwatersysteem tijdens langere perioden
van droogte zal afnemen, is het belangrijk dat er zoveel mogelijk gebiedseigen
water wordt vastgehouden. Bij droogte hebben peilverhogingen in veengebieden

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

oppervlaktewateren en de bodem. Daarom moet per polder worden bezien waar
water kan worden geborgen om de behoefte aan afvoer bij piekbelasting te
verminderen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Maatregelen
 nativeID=164 parentID=153 & horizontal_ordering=7
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
overheden gemaakt waarin deze maatregelen op het gebied van oppervlaktewaterpeilen, bergingscapaciteit van water en sponswerking van de bodem, indicatoren voor het adagium ‘functie volgt peil’ en duurzaam bodembeheer gebiedsgericht worden opgenomen. Deze afspraken moeten minimaal voldoen aan de klimaatdoelstelling zoals voor 2030 voor het veengebied zijn vastgelegd, maar zullen ook een doorkijk bieden voor de periode na 2030. Het is van belang een balans te vinden tussen de gebiedsspecifieke behoeften en de mogelijkheden van het nationaal watersysteem, om het bodem- en watersysteem in de veengebieden duurzaam in evenwicht te brengen. - Onder leiding van de provincies en samen met de 

 [ALINEA-CONTENT]:
overheden gemaakt waarin deze maatregelen op het gebied van
oppervlaktewaterpeilen, bergingscapaciteit van water en sponswerking van de
bodem, indicatoren voor het adagium ‘functie volgt peil’ en duurzaam

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

gebiedsspecifieke behoeften en de mogelijkheden van het nationaal
watersysteem, om het bodem- en watersysteem in de veengebieden
duurzaam in evenwicht te brengen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Onder leiding van de provincies en samen met de agrarische sector en andere ...
 nativeID=165 parentID=164 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Onder leiding van de provincies en samen met de agrarische sector en andere betrokken partijen wordt bepaald wat en wanneer nodig is om de grondwaterstand van 20 cm tot 40 cm onder maaiveld te realiseren en de ambities van CO2-reductie en vertraging van bodemdaling in 2030 te kunnen behalen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Onder leiding van de provincies en samen met de agrarische sector en andere
betrokken partijen wordt bepaald wat en wanneer nodig is om de
grondwaterstand van 20 cm tot 40 cm onder maaiveld te realiseren en de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

ambities van CO2-reductie en vertraging van bodemdaling in 2030 te kunnen
behalen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Provincies en waterschappen komen, samen met andere betrokkenen, binnen ...
 nativeID=166 parentID=164 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies en waterschappen komen, samen met andere betrokkenen, binnen deze gebiedsspecifieke aanpak met voorstellen hoe watervraag en -aanbod in laagveengebieden moeten worden opgepakt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Provincies en waterschappen komen, samen met andere betrokkenen, binnen
deze gebiedsspecifieke aanpak met voorstellen hoe watervraag en -aanbod in
laagveengebieden moeten worden opgepakt.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - IenW ontwikkelt samen met BZK en in overleg met decentrale overheden een ...
 nativeID=167 parentID=164 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- IenW ontwikkelt samen met BZK en in overleg met decentrale overheden een afwegingskader voor locatiekeuze woningbouw, omdat s lappe, bodemdalingsgevoelige grond extra eisen stelt aan woningbouwontwikkeling. Zo zorgen we ervoor dat de kosten niet afgewenteld worden op overheden (onderhoud openbare ruimten en infrastructuur) of de toekomst (schade aan funderingen). 

 [ALINEA-CONTENT]:
- IenW ontwikkelt samen met BZK en in overleg met decentrale overheden een
afwegingskader voor locatiekeuze woningbouw, omdat s lappe,
bodemdalingsgevoelige grond extra eisen stelt aan woningbouwontwikkeling.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

Zo zorgen we ervoor dat de kosten niet afgewenteld worden op overheden
(onderhoud openbare ruimten en infrastructuur) of de toekomst (schade aan
funderingen).

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Het Rijk vraagt provincies stevig in te zetten op behoud van grasland danwel ...
 nativeID=168 parentID=164 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Het Rijk vraagt provincies stevig in te zetten op behoud van grasland danwel overstap op natte teelten. Een goed voorbeeld is de milieuverordening van de provincie Noord-Holland waar dergelijke voorwaarden via het ruimtelijke plan zijn opgenomen.24 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Het Rijk vraagt provincies stevig in te zetten op behoud van grasland danwel
overstap op natte teelten. Een goed voorbeeld is de milieuverordening van de
provincie Noord-Holland waar dergelijke voorwaarden via het ruimtelijke plan

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

zijn opgenomen.24

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - In het kader van het NPLG worden bestuurlijke afspraken met de decentrale 
 nativeID=169 parentID=164 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- In het kader van het NPLG worden bestuurlijke afspraken met de decentrale 

 [ALINEA-CONTENT]:
- In het kader van het NPLG worden bestuurlijke afspraken met de decentrale

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Consequenties
 nativeID=170 parentID=153 & horizontal_ordering=8
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Een hogere grondwaterstand heeft impact op de agrarische bedrijfsvoering in deze laagveengebieden en dus voor het verdienmodel. Het kabinet heeft tegelijk met deze brief een brief over de toekomst van de landbouw aan de Tweede Kamer aangeboden, waarin wordt aangegeven hoe het kabinet samen met de partijen gaat werken aan toekomstbestendige landbouw en hoe boeren daarmee een eerlijk inkomen kunnen verdienen. - Er kan ondersteuning worden geboden uit verschillende bronnen. Zo valt het faciliteren van de omslag van ondernemers naar extensieve landbouw door het opkopen van grond, afwaardering en verpachting binnen de voorlopige afbakening van het Transitiefonds landelijk gebied 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Een hogere grondwaterstand heeft impact op de agrarische bedrijfsvoering in ...
 nativeID=171 parentID=170 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Een hogere grondwaterstand heeft impact op de agrarische bedrijfsvoering in deze laagveengebieden en dus voor het verdienmodel. Het kabinet heeft tegelijk met deze brief een brief over de toekomst van de landbouw aan de Tweede Kamer aangeboden, waarin wordt aangegeven hoe het kabinet samen met de partijen gaat werken aan toekomstbestendige landbouw en hoe boeren daarmee een eerlijk inkomen kunnen verdienen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Een hogere grondwaterstand heeft impact op de agrarische bedrijfsvoering in
deze laagveengebieden en dus voor het verdienmodel. Het kabinet heeft
tegelijk met deze brief een brief over de toekomst van de landbouw aan de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

Tweede Kamer aangeboden, waarin wordt aangegeven hoe het kabinet samen
met de partijen gaat werken aan toekomstbestendige landbouw en hoe boeren
daarmee een eerlijk inkomen kunnen verdienen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Er kan ondersteuning worden geboden uit verschillende bronnen. Zo valt het ...
 nativeID=172 parentID=170 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Er kan ondersteuning worden geboden uit verschillende bronnen. Zo valt het faciliteren van de omslag van ondernemers naar extensieve landbouw door het opkopen van grond, afwaardering en verpachting binnen de voorlopige afbakening van het Transitiefonds landelijk gebied en natuur. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Er kan ondersteuning worden geboden uit verschillende bronnen. Zo valt het
faciliteren van de omslag van ondernemers naar extensieve landbouw door het
opkopen van grond, afwaardering en verpachting binnen de voorlopige

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

afbakening van het Transitiefonds landelijk gebied en natuur.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - In de provinciale gebiedsprogramma’s moet rekening worden gehouden met ...
 nativeID=173 parentID=170 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- In de provinciale gebiedsprogramma’s moet rekening worden gehouden met vermindering van waterbergingsmogelijkheden bij hogere waterstanden. De oppervlaktewaterpeilverhogingen in veengebieden om de emissiereductie CO 2 te bewerkstelligen en bodemdaling te vertragen verhouden zich slecht tot de eisen waaraan een woningbouwlocatie moet voldoen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- In de provinciale gebiedsprogramma’s moet rekening worden gehouden met
vermindering van waterbergingsmogelijkheden bij hogere waterstanden. De
oppervlaktewaterpeilverhogingen in veengebieden om de emissiereductie CO 2

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

te bewerkstelligen en bodemdaling te vertragen verhouden zich slecht tot de
eisen waaraan een woningbouwlocatie moet voldoen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=2
 [TITLE] = 3.2 Verziltende kustgebieden Problematiek
 nativeID=174 parentID=152 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Op dit moment heeft 14% van het Nederlandse oppervlakte te maken met of kans op verzilting. Om verzilting tegen te gaan voeren we zoetwater aan uit de rivieren en het IJsselmeer. Dat blijven we doen, echter toename van verzilting is in de komende decennia helaas onafwendbaar door klimaatverandering. Door zeespiegelstijging, langere periodes van droogte, verminderde rivierafvoeren en bodemdaling zal het op termijn vaker voorkomen dat er langere periodes niet voldoende zoetwater beschikbaar zal zijn om zoute kwel vanuit de ondergrond in de kustgebieden weg te spoelen en natuur en veengebieden nat te houden. Gebiedseigen zoetwater is minder beschikbaar omdat door 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Stijgende zeespiegel, lagere rivierafvoeren en bodemdaling
 nativeID=175 parentID=174 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Op dit moment heeft 14% van het Nederlandse oppervlakte te maken met of kans op verzilting. Om verzilting tegen te gaan voeren we zoetwater aan uit de rivieren en het IJsselmeer. Dat blijven we doen, echter toename van verzilting is in de komende decennia helaas onafwendbaar door klimaatverandering. Door zeespiegelstijging, langere periodes van droogte, verminderde rivierafvoeren en bodemdaling zal het op termijn vaker voorkomen dat er langere periodes niet voldoende zoetwater beschikbaar zal zijn om zoute kwel vanuit de ondergrond in de kustgebieden weg te spoelen en natuur en veengebieden nat te houden. Gebiedseigen zoetwater is minder beschikbaar omdat door 

 [ALINEA-CONTENT]:
Op dit moment heeft 14% van het Nederlandse oppervlakte te maken met of kans
op verzilting. Om verzilting tegen te gaan voeren we zoetwater aan uit de rivieren
en het IJsselmeer. Dat blijven we doen, echter toename van verzilting is in de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

verzilting rekening te gaan houden; het zal met name voor de agrarische sector
en de winning van drinkwater in toenemende mate consequenties kunnen gaan
hebben.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Structurerende keuzes Verziltende kustgebieden
 nativeID=176 parentID=174 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
28. Het Rijk en waterschappen zetten zich in voor aanvoer van zoetwater, maar kunnen geen nieuwe maatregelen garanderen om verziltende gebieden te voorzien van zoetwater van elders. Omdat de aanvoer van extra (schaars) zoetwater van buiten het gebied niet altijd en overal kan worden gegarandeerd, zal er op termijn vaker sprake zijn van tijdelijke en regionale verzilting. 29. We vragen alle watergebruikers rekening te houden met en zelf maatregelen te nemen om beter bestand te zijn tegen periodes van extreme droogte, watertekorten en verzilting. 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 28. Het Rijk en waterschappen zetten zich in voor aanvoer van zoetwater, ...
 nativeID=177 parentID=176 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
28. Het Rijk en waterschappen zetten zich in voor aanvoer van zoetwater, maar kunnen geen nieuwe maatregelen garanderen om verziltende gebieden te voorzien van zoetwater van elders. Omdat de aanvoer van extra (schaars) zoetwater van buiten het gebied niet altijd en overal kan worden gegarandeerd, zal er op termijn vaker sprake zijn van tijdelijke en regionale verzilting. 

 [ALINEA-CONTENT]:
28. Het Rijk en waterschappen zetten zich in voor aanvoer van zoetwater,
maar kunnen geen nieuwe maatregelen garanderen om verziltende
gebieden te voorzien van zoetwater van elders. Omdat de aanvoer van

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

extra (schaars) zoetwater van buiten het gebied niet altijd en overal
kan worden gegarandeerd, zal er op termijn vaker sprake zijn van
tijdelijke en regionale verzilting.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 29. We vragen alle watergebruikers rekening te houden met en zelf ...
 nativeID=178 parentID=176 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
29. We vragen alle watergebruikers rekening te houden met en zelf maatregelen te nemen om beter bestand te zijn tegen periodes van extreme droogte, watertekorten en verzilting. 

 [ALINEA-CONTENT]:
29. We vragen alle watergebruikers rekening te houden met en zelf
maatregelen te nemen om beter bestand te zijn tegen periodes van
extreme droogte, watertekorten en verzilting.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Inzet
 nativeID=179 parentID=174 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Waterbeheerders blijven zich zoveel mogelijk inzetten op het terugdringen of beperken van verzilting om mogelijk bestaande functies te bedienen. We werken dit samen met de betrokken sectoren uit in de gebiedsprocessen, het gaat hier immers om vruchtbare landbouwgrond. Op termijn is vanwege zeespiegelstijging, bodemdaling in combinatie met de toenemende watervraag en de verdringingsreeks minder zoetwater beschikbaar om verzilting tegen te gaan. Daarom wordt tegelijk ingezet op vermindering van watergebruik en aanpassing aan verzilting. Dit kan bijvoorbeeld door meer water te bergen in andere gebieden zoals het laagveengebied, waardoor meer water beschikbaar blijft voor het tegengaan van verzilting. Ook aanpassing van 

 [ALINEA-CONTENT]:
Waterbeheerders blijven zich zoveel mogelijk inzetten op het terugdringen of
beperken van verzilting om mogelijk bestaande functies te bedienen. We werken
dit samen met de betrokken sectoren uit in de gebiedsprocessen, het gaat hier

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

blijft ruimte voor technische maatregelen voor ontzilting van water, zolang er
geen afwenteling plaatsvindt van de kosten naar de toekomst, naar een ander
gebied of van privaat naar publiek.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Maatregelen
 nativeID=180 parentID=174 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Met het watergebruik en het landgebruik wordt geanticipeerd op de toename van de verzilting. - Er wordt in 2026 een besluit genomen over de zoetwaterverdeling tussen de regio’s in het kader van de herijking van de Deltabeslissing Zoetwater. - Waterbeheerders agenderen in gebiedsprogramma’s de problematiek van verzilting en werken uit op welke wijze in hun gebied met verzilting op termijn kan worden omgegaan. - In de volgende Stroomgebiedsbeheerplannen (2028-2033) vraagt de relatie tussen verzilting en waterkwaliteit extra aandacht, omdat op termijn de haalbaarheid van de nu op zoetwater gebaseerde ecologische doelstellingen van de KRW in het gedrang komen als 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Met het watergebruik en het landgebruik wordt geanticipeerd op de toename ...
 nativeID=181 parentID=180 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Met het watergebruik en het landgebruik wordt geanticipeerd op de toename van de verzilting. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Met het watergebruik en het landgebruik wordt geanticipeerd op de toename
van de verzilting.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Er wordt in 2026 een besluit genomen over de zoetwaterverdeling tussen de ...
 nativeID=182 parentID=180 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Er wordt in 2026 een besluit genomen over de zoetwaterverdeling tussen de regio’s in het kader van de herijking van de Deltabeslissing Zoetwater. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Er wordt in 2026 een besluit genomen over de zoetwaterverdeling tussen de
regio’s in het kader van de herijking van de Deltabeslissing Zoetwater.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Waterbeheerders agenderen in gebiedsprogramma’s de problematiek van ...
 nativeID=183 parentID=180 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Waterbeheerders agenderen in gebiedsprogramma’s de problematiek van verzilting en werken uit op welke wijze in hun gebied met verzilting op termijn kan worden omgegaan. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Waterbeheerders agenderen in gebiedsprogramma’s de problematiek van
verzilting en werken uit op welke wijze in hun gebied met verzilting op termijn
kan worden omgegaan.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - In de volgende Stroomgebiedsbeheerplannen (2028-2033) vraagt de relatie ...
 nativeID=184 parentID=180 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- In de volgende Stroomgebiedsbeheerplannen (2028-2033) vraagt de relatie tussen verzilting en waterkwaliteit extra aandacht, omdat op termijn de haalbaarheid van de nu op zoetwater gebaseerde ecologische doelstellingen van de KRW in het gedrang komen als gevolg van toenemende verzilting. Dat geldt ook voor de Natura 2000-doelen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- In de volgende Stroomgebiedsbeheerplannen (2028-2033) vraagt de relatie
tussen verzilting en waterkwaliteit extra aandacht, omdat op termijn de
haalbaarheid van de nu op zoetwater gebaseerde ecologische doelstellingen

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

van de KRW in het gedrang komen als gevolg van toenemende verzilting. Dat
geldt ook voor de Natura 2000-doelen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Consequenties
 nativeID=185 parentID=174 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
zoetwateraanvoer van elders krijgen en welke niet. Voor de Rijn-Maas monding blijft er in droge perioden minder water over om de verzilting tegen te gaan. Onder normale omstandigheden zullen het Rijk en de regionale waterbeheerders alles blijven doen wat in het vermogen ligt om verzilting tegen te gaan, maar in extremere omstandigheden zoals droogte - die zich ook vaker voor zullen doen - zal dat niet altijd meer mogelijk zijn. - Het gaat vaker in de toekomst voorkomen dat bij schaarste van doorspoelwater uit het hoofdwatersysteem veengebieden prioriteit krijgen boven het tegengaan van verzilting bij andere gronden op basis van 

 [ALINEA-CONTENT]:
zoetwateraanvoer van elders krijgen en welke niet. Voor de Rijn-Maas
monding blijft er in droge perioden minder water over om de verzilting tegen
te gaan. Onder normale omstandigheden zullen het Rijk en de regionale

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

waterbeheerders alles blijven doen wat in het vermogen ligt om verzilting
tegen te gaan, maar in extremere omstandigheden zoals droogte - die zich
ook vaker voor zullen doen - zal dat niet altijd meer mogelijk zijn.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Het gaat vaker in de toekomst voorkomen dat bij schaarste van ...
 nativeID=186 parentID=185 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Het gaat vaker in de toekomst voorkomen dat bij schaarste van doorspoelwater uit het hoofdwatersysteem veengebieden prioriteit krijgen boven het tegengaan van verzilting bij andere gronden op basis van de verdringingsreeks. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Het gaat vaker in de toekomst voorkomen dat bij schaarste van
doorspoelwater uit het hoofdwatersysteem veengebieden prioriteit krijgen
boven het tegengaan van verzilting bij andere gronden op basis van de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

verdringingsreeks.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Verzilting heeft gevolgen voor de zoetwaterinlaten en de wateraanvoer naar ...
 nativeID=187 parentID=185 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Verzilting heeft gevolgen voor de zoetwaterinlaten en de wateraanvoer naar de verziltende gebieden. Regionaal moet worden bepaald welke gebieden nog 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Verzilting heeft gevolgen voor de zoetwaterinlaten en de wateraanvoer naar
de verziltende gebieden. Regionaal moet worden bepaald welke gebieden nog

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=2
 [TITLE] = 3.3 Hoge zandgronden Problematiek
 nativeID=188 parentID=152 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
De hoge zandgronden hebben te maken met grote waterkwaliteit-, bodem- en biodiversiteitsproblemen. Intensief gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen, buitenlandse belasting en lokale lozingen van rioolwaterzuiveringsinstallaties zijn de belangrijkste oorzaken. Er is vaak sprake van een slechte bodemstructuur. Het zuiverend en waterbergend vermogen van de bodem en de veerkracht tegen ziekten en plagen en verdroging is daardoor beperkt. Het aantal verontreinigde (grond)waterbronnen neemt toe. Delen van deze gebieden zijn bovendien niet bestand tegen extreme neerslag, wat leidt tot erosie en overstromingen. 30. We houden water langer vast en voeren het minder snel af. We herstellen daarmee de sponswerking van de bodem 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Grote opgave waterkwaliteit en vasthouden van water
 nativeID=189 parentID=188 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
De hoge zandgronden hebben te maken met grote waterkwaliteit-, bodem- en biodiversiteitsproblemen. Intensief gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen, buitenlandse belasting en lokale lozingen van rioolwaterzuiveringsinstallaties zijn de belangrijkste oorzaken. Er is vaak sprake van een slechte bodemstructuur. Het zuiverend en waterbergend vermogen van de bodem en de veerkracht tegen ziekten en plagen en verdroging is daardoor beperkt. Het aantal verontreinigde (grond)waterbronnen neemt toe. Delen van deze gebieden zijn bovendien niet bestand tegen extreme neerslag, wat leidt tot erosie en overstromingen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
De hoge zandgronden hebben te maken met grote waterkwaliteit-, bodem- en
biodiversiteitsproblemen. Intensief gebruik van meststoffen en
gewasbeschermingsmiddelen, buitenlandse belasting en lokale lozingen van

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

beperkt. Het aantal verontreinigde (grond)waterbronnen neemt toe. Delen van
deze gebieden zijn bovendien niet bestand tegen extreme neerslag, wat leidt tot
erosie en overstromingen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Structurerende keuzes Hoge zandgronden
 nativeID=190 parentID=188 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
30. We houden water langer vast en voeren het minder snel af. We herstellen daarmee de sponswerking van de bodem en bereiken een robuust grondwatersysteem. Dit wordt in gebiedsprocessen geborgd. 31. We verhogen de grondwaterpeilen met mogelijk 10 cm tot 50 cm. Daardoor wordt op de hoge zandgronden verdroging bestreden. Omdat het hier maatwerk betreft, wordt dit in gebiedsprocessen verder uitgewerkt. 32. In de gebiedsprocessen zetten we in op grootschalig herstel van beekdalen op zandgronden voor het verbeteren van de waterkwaliteit. Hiermee halen we niet alleen de doelen voor de waterkwaliteit (vanuit de KRW en de Nitraatrichtlijn) maar kunnen we 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 30. We houden water langer vast en voeren het minder snel af. We ...
 nativeID=191 parentID=190 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
30. We houden water langer vast en voeren het minder snel af. We herstellen daarmee de sponswerking van de bodem en bereiken een robuust grondwatersysteem. Dit wordt in gebiedsprocessen geborgd. 

 [ALINEA-CONTENT]:
30. We houden water langer vast en voeren het minder snel af. We
herstellen daarmee de sponswerking van de bodem en bereiken een
robuust grondwatersysteem. Dit wordt in gebiedsprocessen geborgd.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 31. We verhogen de grondwaterpeilen met mogelijk 10 cm tot 50 cm. ...
 nativeID=192 parentID=190 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
31. We verhogen de grondwaterpeilen met mogelijk 10 cm tot 50 cm. Daardoor wordt op de hoge zandgronden verdroging bestreden. Omdat het hier maatwerk betreft, wordt dit in gebiedsprocessen verder uitgewerkt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
31. We verhogen de grondwaterpeilen met mogelijk 10 cm tot 50 cm.
Daardoor wordt op de hoge zandgronden verdroging bestreden. Omdat
het hier maatwerk betreft, wordt dit in gebiedsprocessen verder

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

uitgewerkt.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 32. In de gebiedsprocessen zetten we in op grootschalig herstel van ...
 nativeID=193 parentID=190 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
32. In de gebiedsprocessen zetten we in op grootschalig herstel van beekdalen op zandgronden voor het verbeteren van de waterkwaliteit. Hiermee halen we niet alleen de doelen voor de waterkwaliteit (vanuit de KRW en de Nitraatrichtlijn) maar kunnen we ook andere doelstellingen realiseren (zoals natuur, groenblauwe dooradering en waterberging). 

 [ALINEA-CONTENT]:
32. In de gebiedsprocessen zetten we in op grootschalig herstel van
beekdalen op zandgronden voor het verbeteren van de waterkwaliteit.
Hiermee halen we niet alleen de doelen voor de waterkwaliteit (vanuit

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

de KRW en de Nitraatrichtlijn) maar kunnen we ook andere
doelstellingen realiseren (zoals natuur, groenblauwe dooradering en
waterberging).

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = 33. We beperken de grondwateronttrekkingen rond Natura 2000-gebieden. ...
 nativeID=194 parentID=190 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.DIGIT
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
33. We beperken de grondwateronttrekkingen rond Natura 2000-gebieden. Daarmee voorkomen we verdroging deze gebieden. Dit wordt in de gebiedsprocessen uitgewerkt. 

 [ALINEA-CONTENT]:
33. We beperken de grondwateronttrekkingen rond Natura 2000-gebieden.
Daarmee voorkomen we verdroging deze gebieden. Dit wordt in de
gebiedsprocessen uitgewerkt.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Inzet
 nativeID=195 parentID=188 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = True

 [ALINEA-SUMMARY]:


 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Herstellen robuust grondwatersysteem
 nativeID=196 parentID=188 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Om eind 2027 aan de doelen voor de KRW te voldoen, moeten de afgesproken maatregelen uit de Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027, het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn, inclusief addendum, en de vereisten uit de derogatiebeschikking worden uitgevoerd. Aanvullende gebiedsgerichte maatregelen als uitwerking van het addendum worden opgenomen in de gebiedsprogramma’s van het NPLG. Voor een duurzame drinkwatervoorziening, natuurherstel en een vitale landbouw is het nodig om te komen tot een robuust grondwatersysteem met bufferwerking dat bestand is tegen periodes van droogte. Dat betekent dat vooral rond grondwaterafhankelijke natuurgebieden een hoger grondwaterpeil vereist is. Voor beïnvloedingsgebieden van natuur zetten we daarom in op een verhoging 

 [ALINEA-CONTENT]:
Om eind 2027 aan de doelen voor de KRW te voldoen, moeten de afgesproken
maatregelen uit de Stroomgebiedbeheerplannen 2022-2027, het 7e
Actieprogramma Nitraatrichtlijn, inclusief addendum, en de vereisten uit de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

gezamenlijk maatregelen om op de hoge zandgronden water beter vast te houden.
Grensoverschrijdende watersystemen vragen om afstemming over normen en
maatregelen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Maatregelen
 nativeID=197 parentID=188 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies werken in gebiedsprogramma’s de maatregelen uit om doelen voor waterkwaliteit (vanuit de KRW en de Nitraatrichtlijn) te halen. Het betreft de gebiedsgerichte invulling van maatregelen die voortvloeien uit het addendum bij het 7e Actieprogramma en het grootschalig herstel van beekdalen. - Beekdalherstel wordt ook ingezet voor andere opgaven, zoals waterberging, de bossenstrategie, groenblauwe dooradering en vertraging van de waterafvoer in de zomer naar lager gelegen gebieden. Uitgangspunt daarbij zijn bufferstroken van 100-250 meter aan beide zijden van de beek. Dit vergt regionaal maatwerk in de gebiedsprocessen, met doelbereik voor KRW en Nitraatrichtlijn als uitgangspunt. In deze gebiedsprocessen is 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Provincies werken in gebiedsprogramma’s de maatregelen uit om doelen voor ...
 nativeID=198 parentID=197 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies werken in gebiedsprogramma’s de maatregelen uit om doelen voor waterkwaliteit (vanuit de KRW en de Nitraatrichtlijn) te halen. Het betreft de gebiedsgerichte invulling van maatregelen die voortvloeien uit het addendum bij het 7e Actieprogramma en het grootschalig herstel van beekdalen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Provincies werken in gebiedsprogramma’s de maatregelen uit om doelen voor
waterkwaliteit (vanuit de KRW en de Nitraatrichtlijn) te halen. Het betreft de
gebiedsgerichte invulling van maatregelen die voortvloeien uit het addendum

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

bij het 7e Actieprogramma en het grootschalig herstel van beekdalen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Beekdalherstel wordt ook ingezet voor andere opgaven, zoals waterberging, ...
 nativeID=199 parentID=197 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Beekdalherstel wordt ook ingezet voor andere opgaven, zoals waterberging, de bossenstrategie, groenblauwe dooradering en vertraging van de waterafvoer in de zomer naar lager gelegen gebieden. Uitgangspunt daarbij zijn bufferstroken van 100-250 meter aan beide zijden van de beek. Dit vergt regionaal maatwerk in de gebiedsprocessen, met doelbereik voor KRW en Nitraatrichtlijn als uitgangspunt. In deze gebiedsprocessen is er plaats voor slim agrarisch gebruik waar mogelijk. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Beekdalherstel wordt ook ingezet voor andere opgaven, zoals waterberging,
de bossenstrategie, groenblauwe dooradering en vertraging van de
waterafvoer in de zomer naar lager gelegen gebieden. Uitgangspunt daarbij

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

regionaal maatwerk in de gebiedsprocessen, met doelbereik voor KRW en
Nitraatrichtlijn als uitgangspunt. In deze gebiedsprocessen is er plaats voor
slim agrarisch gebruik waar mogelijk.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Provincies nemen in gebiedsprogramma’s maatregelen op om het ...
 nativeID=200 parentID=197 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies nemen in gebiedsprogramma’s maatregelen op om het grondwaterpeil te verhogen en de ontwatering te verminderen. Dit kan bijvoorbeeld door het verondiepen of dempen van sloten, het verhogen van sloot- en beekpeilen, het afkoppelen van bebouwd gebieden de verbetering van de bodemstructuur. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Provincies nemen in gebiedsprogramma’s maatregelen op om het
grondwaterpeil te verhogen en de ontwatering te verminderen. Dit kan
bijvoorbeeld door het verondiepen of dempen van sloten, het verhogen van

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

sloot- en beekpeilen, het afkoppelen van bebouwd gebieden de verbetering
van de bodemstructuur.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Provincies nemen maatregelen op in gebiedsprogramma’s om het ...
 nativeID=201 parentID=197 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Provincies nemen maatregelen op in gebiedsprogramma’s om het grondwatersysteem rond natuurgebieden voor 2027 te herstellen. Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt door gebiedsgericht grondwaterbeschermingszones aan te leggen, het grondwaterpeil te verhogen, geen nieuwe onttrekkingen toe te staan in grondwaterwingebieden en in - en nabij Natura 2000-gebieden (afhankelijk van de hydrologische situatie indicatief 1 km zone tenzij onderbouwd anders geschikter) en bestaande onttrekkingen in dit gebied te heroverwege n om het effect op de natuur te verminderen. In gebiedsgerichte processen kunnen hier volgens het principe ‘comply or explain’ ook afwegingen worden gemaakt waarbij het beëindigen van grondwateronttrekkingen door stoppers ruimte biedt 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Provincies nemen maatregelen op in gebiedsprogramma’s om het
grondwatersysteem rond natuurgebieden voor 2027 te herstellen. Dit kan
bijvoorbeeld worden bereikt door gebiedsgericht

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

‘comply or explain’ ook afwegingen worden gemaakt waarbij het beëindigen
van grondwateronttrekkingen door stoppers ruimte biedt voor bestaande en/of
nieuwe gebruikers.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - We vragen alle watergebruikers rekening te houden met en zelf maatregelen ...
 nativeID=202 parentID=197 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- We vragen alle watergebruikers rekening te houden met en zelf maatregelen te nemen om beter bestand te zijn tegen periodes van extreme droogte en watertekorten. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- We vragen alle watergebruikers rekening te houden met en zelf maatregelen
te nemen om beter bestand te zijn tegen periodes van extreme droogte en
watertekorten.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Daarnaast nemen provincies in hun gebiedsprogramma’s een regionale ...
 nativeID=203 parentID=197 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Daarnaast nemen provincies in hun gebiedsprogramma’s een regionale voorkeursvolgorde voor het gebruik van grondwater op, waarbij rekening gehouden wordt met de daadwerkelijke grondwaterbeschikbaarheid. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Daarnaast nemen provincies in hun gebiedsprogramma’s een regionale
voorkeursvolgorde voor het gebruik van grondwater op, waarbij rekening
gehouden wordt met de daadwerkelijke grondwaterbeschikbaarheid.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Consequenties
 nativeID=204 parentID=188 & horizontal_ordering=5
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Om langjarig duurzaam perspectief te hebben is het nodig in nabije toekomst goed te kijken naar wat je teelt op uitspoelingsgevoelige gronden. De emissies van gewasbeschermingsmiddelen moet verminderd worden om overschrijdingen van de drinkwater- en KRW-normen te voorkomen. Ook zal de belasting van grondwater met nutriënten verminderd moeten worden. - In het Transitiefonds landelijk gebied en natuur zijn middelen opgenomen voor het inrichten van brede bufferstroken in beekdalen en voor het herstellen van hydrologische condities van natuurgebie den. 

 [ALINEA-CONTENT]:

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - Om langjarig duurzaam perspectief te hebben is het nodig in nabije toekomst ...
 nativeID=205 parentID=204 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- Om langjarig duurzaam perspectief te hebben is het nodig in nabije toekomst goed te kijken naar wat je teelt op uitspoelingsgevoelige gronden. De emissies van gewasbeschermingsmiddelen moet verminderd worden om overschrijdingen van de drinkwater- en KRW-normen te voorkomen. Ook zal de belasting van grondwater met nutriënten verminderd moeten worden. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- Om langjarig duurzaam perspectief te hebben is het nodig in nabije toekomst
goed te kijken naar wat je teelt op uitspoelingsgevoelige gronden. De emissies
van gewasbeschermingsmiddelen moet verminderd worden om

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

overschrijdingen van de drinkwater- en KRW-normen te voorkomen. Ook zal
de belasting van grondwater met nutriënten verminderd moeten worden.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] = - In het Transitiefonds landelijk gebied en natuur zijn middelen opgenomen voor ...
 nativeID=206 parentID=204 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
- In het Transitiefonds landelijk gebied en natuur zijn middelen opgenomen voor het inrichten van brede bufferstroken in beekdalen en voor het herstellen van hydrologische condities van natuurgebie den. 

 [ALINEA-CONTENT]:
- In het Transitiefonds landelijk gebied en natuur zijn middelen opgenomen voor
het inrichten van brede bufferstroken in beekdalen en voor het herstellen van
hydrologische condities van natuurgebie den.

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Samen werken aan realisatie
 nativeID=207 parentID=188 & horizontal_ordering=6
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
We staan voor een flinke opgave. Maar de structurerende keuzes dragen bij aan het behoud van de strategische positie van onze agrarische sector en creëren ruimte voor het toekomstbestendig realiseren van alle andere ambities die we in Nederland hebben in de beperkte ruimte. Realisatie van deze keuzes kan in veel gevallen gecombineerd worden met andere opgaven. Iedereen heeft hierbij een rol en we moeten het samen doen. 

 [ALINEA-CONTENT]:
We staan voor een flinke opgave. Maar de structurerende keuzes dragen bij aan
het behoud van de strategische positie van onze agrarische sector en creëren
ruimte voor het toekomstbestendig realiseren van alle andere ambities die we in

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

Nederland hebben in de beperkte ruimte. Realisatie van deze keuzes kan in veel
gevallen gecombineerd worden met andere opgaven. Iedereen heeft hierbij een
rol en we moeten het samen doen.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Borging en monitoring
 nativeID=208 parentID=188 & horizontal_ordering=7
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
In dit hoofdstuk gaan we in op de borging en monitoring van de geschetste structurerende keuzes. Samen met de andere betrokken departementen is het ministerie van IenW verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van de benodigde instrumenten, het monitoren en het bewaken van de uitvoering van de keuzes. Er zijn verschillende instrumenten waarmee de structurerende keuzes kunnen worden uitgevoerd: van bestuurlijke afspraken, financiële ondersteuning, aanvullende regelgeving tot aanwijzingen. We staan samen als Rijk, medeoverheden en inwoners voor deze maatschappelijke opgave. Voor een aantal structurerende keuzes zal het betekenen dat het Rijk haar beleidsregels aanpast, zoals dit is voorzien bij het aanscherpen 

 [ALINEA-CONTENT]:
In dit hoofdstuk gaan we in op de borging en monitoring van de geschetste
structurerende keuzes. Samen met de andere betrokken departementen is het
ministerie van IenW verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van de

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

reguliere periodieke bestuurlijke overleggen tussen ministeries en koepels op het
gebied van bodem en water een belangrijke rol bij het bewaken van de voortgang
op bestuurlijk niveau.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Financiering
 nativeID=209 parentID=188 & horizontal_ordering=8
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Met deze brief geven we aan wat het betekent dat water en bodem sturend worden voor ruimtelijke planvorming. Daarmee heeft dit beleidskader invloed op veel grote investeringsbeslissingen. De uitvoerbaarheid van al die plannen hangt onder andere af van de financierbaarheid. Het beleid zoals verwoord in d eze brief kan ertoe leiden dat bepaalde kosten op langere termijn lager zullen zijn . Met ‘water en bodem sturend’ worden publieke kosten voor risicomitigatie en schadelijke neveneffecten zo veel mogelijk voorkomen. Deze ontwikkeling past nadrukkelijk binnen het principe van ‘niet afwentelen’. Hoewel er in het coalitieakkoord geen specifieke extra middelen beschikbaar zijn gesteld 

 [ALINEA-CONTENT]:
Met deze brief geven we aan wat het betekent dat water en bodem sturend
worden voor ruimtelijke planvorming. Daarmee heeft dit beleidskader invloed op
veel grote investeringsbeslissingen. De uitvoerbaarheid van al die plannen hangt

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

uitvoeringsagenda opstellen. Ter voorbereiding daarvan zal op onderdelen nader
worden verkend welke impact het beheer hoofdsysteem heeft op bijvoorbeeld
waterbeschikbaarheid voor de provincies.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] =  het Deltaprogramma Zoetwater (totaal 800 miljoen euro waarvan 250 miljoen ...
 nativeID=210 parentID=209 & horizontal_ordering=0
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
 het Deltaprogramma Zoetwater (totaal 800 miljoen euro waarvan 250 miljoen uit het Deltafonds voor 2022-2027); 

 [ALINEA-CONTENT]:
 het Deltaprogramma Zoetwater (totaal 800 miljoen euro waarvan 250 miljoen
uit het Deltafonds voor 2022-2027);

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] =  KRW-maatregelen (t/m 2027 is 517,9 miljoen voor het hoofdwatersysteem ...
 nativeID=211 parentID=209 & horizontal_ordering=1
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
 KRW-maatregelen (t/m 2027 is 517,9 miljoen voor het hoofdwatersysteem beschikbaar en ongeveer 1 miljard euro van waterschappen en provincies voor regionale systemen); 

 [ALINEA-CONTENT]:
 KRW-maatregelen (t/m 2027 is 517,9 miljoen voor het hoofdwatersysteem
beschikbaar en ongeveer 1 miljard euro van waterschappen en provincies voor
regionale systemen);

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          


---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] =  Programmatische Aanpak Grote Wateren (198 miljoen euro in uitvoering; ...
 nativeID=212 parentID=209 & horizontal_ordering=2
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
 Programmatische Aanpak Grote Wateren (198 miljoen euro in uitvoering; naast een beleidsreservering van 601 miljoen euro); 

 [ALINEA-CONTENT]:
 Programmatische Aanpak Grote Wateren (198 miljoen euro in uitvoering;
naast een beleidsreservering van 601 miljoen euro);

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] =  Wateroverlast beekdalen in zuid Nederland (300 miljoen gereserveerd op de ...
 nativeID=213 parentID=209 & horizontal_ordering=3
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
 Wateroverlast beekdalen in zuid Nederland (300 miljoen gereserveerd op de aanvullende post); 

 [ALINEA-CONTENT]:
 Wateroverlast beekdalen in zuid Nederland (300 miljoen gereserveerd op de
aanvullende post);

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=4
 [TITLE] =  Programma Integraal Rivier Management (703 miljoen gereserveerd). 
 nativeID=214 parentID=209 & horizontal_ordering=4
 texttype=texttype.ENUMERATION & enumeration-type=enum_type.SIGNMARK
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
 Programma Integraal Rivier Management (703 miljoen gereserveerd). 

 [ALINEA-CONTENT]:
 Programma Integraal Rivier Management (703 miljoen gereserveerd).

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Hoe nu verder
 nativeID=215 parentID=188 & horizontal_ordering=9
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
Naast keuzes die het Rijk zelf ter hand neemt, zijn er ook keuzes die het kabinet meegeeft aan de gebiedsprocessen, zoals bijvoorbeeld bij het NPLG en de NOVEX- startpakketten voor de provincies. De periode november 2022 tot januari 2023 gebruiken we om regionale doelen en structurele keuzes samen verder uit te werken. Tegelijk wordt er met de betrokken partijen gewerkt aan een Landbouwakkoord. Door de structurerende keuzes van deze brief daarbij als vertrekpunt te hanteren wordt invulling gegeven aan het advies van de heer Remkes om water en bodem sturend te laten zijn bij ruimtelijke keuzes. Tot juli 2023 vindt 

 [ALINEA-CONTENT]:
Naast keuzes die het Rijk zelf ter hand neemt, zijn er ook keuzes die het kabinet
meegeeft aan de gebiedsprocessen, zoals bijvoorbeeld bij het NPLG en de NOVEX-
startpakketten voor de provincies. De periode november 2022 tot januari 2023

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

opgenomen, is RWS nog niet in staat om dit op uitvoerbaarheid te toetsen. RWS
beveelt aan een uitvoeringsagenda te maken en dat sluit aan bij het voornemen
om jaarlijks naar de Tweede Kamer te rapporteren.

---------------------------------------------------------------------------------
 [ALINEA-TITLE] Cascade-level=3
 [TITLE] = Tot slot
 nativeID=216 parentID=188 & horizontal_ordering=10
 texttype=texttype.HEADLINES & enumeration-type=enum_type.UNKNOWN
 Summary Flag = False

 [ALINEA-SUMMARY]:
De kennis die ons eeuwenlang heeft geholpen om water en bodem aan te passen, zodat we hier fijn kunnen wonen en leven, he lpt ons nu om in een veranderd klimaat te zorgen voor een veilig en gezond leven in Nederland. Niet voor niks staat Nederland internationaal bekend als waterexpert. Voorop staat dat water en bodem sturend zijn bij alle ruimtelijke ontwikkelingen. Zo kunnen we toekomstige problemen, maar ook hoge kosten en verdere schade voorkomen. Daarvoor moeten keuzes gemaakt worden. Daar hebben we uiteindelijk allemaal baat bij. Overheden gaan samen met ondernemers, maatschappelijke organisaties en de inwoners van Nederland werken 

 [ALINEA-CONTENT]:
De kennis die ons eeuwenlang heeft geholpen om water en bodem aan te passen,
zodat we hier fijn kunnen wonen en leven, he lpt ons nu om in een veranderd
klimaat te zorgen voor een veilig en gezond leven in Nederland. Niet voor niks

          ***          [--- more alinea content ---]        ***          

Mark Harbers
DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT,
drs. V.L.W.A. Heijnen

---------------------------------------------------------------------------------
